Konwencja wbrew konstytucji?
Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej zosta艂a przyj臋ta w 2011 roku podczas posiedzenia Rady Europy w Stambule (st膮d: "Konwencja stambulska"). Jest to kompleksowy instrument wprowadzaj膮cy standardy przeciwdzia艂ania przemocy. Od samego pocz膮tku wzbudza艂 on jednak wiele kontrowersji, zw艂aszcza w艣r贸d 艣rodowisk konserwatywnych. Niekt贸re pa艅stwa odrzuci艂y mo偶liwo艣膰 zwi膮zania si臋 postanowieniami Konwencji, zalicza si臋 do nich m.in. Bu艂garia, gdzie orzeczono o jej niezgodno艣ci z Konstytucj膮. Do chwili obecnej Konwencj臋 ratyfikowa艂y 33 pa艅stwa.
Tak偶e w Polsce pojawi艂o si臋 wiele g艂os贸w sprzeciwiaj膮cych si臋 przyj臋ciu Konwencji, jednak ostatecznie, po wyra偶eniu zgody przez Parlament, zosta艂a ona ratyfikowana w 2015 roku. Warto podkre艣li膰, 偶e pewne kroki maj膮ce na celu wdro偶enie postanowie艅 Konwencji, podj臋to jeszcze przed jej ratyfikacj膮 - zmieniono chocia偶by tryb 艣cigania niekt贸rych przest臋pstw przeciwko wolno艣ci seksualnej, dzi臋ki czemu nie jest ju偶 wymagany wniosek osoby pokrzywdzonej.
Jednak w ostatnich latach zaniechano dzia艂a艅, kt贸re mog艂yby przybli偶y膰 prawo polskie do standard贸w ustanowionych przez Konwencj臋. Wyj膮tek stanowi膮 przyj臋te niedawno przepisy dotycz膮ce natychmiastowej izolacji sprawcy, kt贸re maj膮 wej艣膰 w 偶ycie listopadzie tego roku. Rozwi膮zanie to, przewiduj膮ce m.in. przyznanie Policji uprawnienia do wydania nakazu natychmiastowego opuszczenia mieszkania, jest po偶膮dane i co do zasady zgodne z wymogami Konwencji stambulskiej.
Z drugiej jednak strony nale偶y wskaza膰 na nasilon膮 w ostatnim czasie krytyk臋 oraz powracaj膮ce co jaki艣 czas doniesienia na temat plan贸w wypowiedzenia tej umowy. Za znamienn膮 nale偶y uzna膰 wypowied藕 Prezydenta Dudy, kt贸ry nawo艂ywa艂, aby Konwencji - w my艣l Konstytucji stanowi膮cej 藕r贸d艂o obowi膮zuj膮cego w Polsce prawa - nie stosowa膰.
艢wiadek przemocy te偶 cierpi
Konwencja stambulska zawiera wiele wa偶nych postanowie艅 i jest najbardziej kompleksowym instrumentem dotycz膮cym problematyki przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, jaki powsta艂 dotychczas na forum mi臋dzynarodowym. Na jej temat napisano ju偶 bardzo wiele, niemniej w obliczu nasilonej krytyki, warto nieustannie przypomina膰 o tym, w jaki spos贸b wyznaczane przez ten instrument standardy przyczyni膰 si臋 mog膮 do stworzenia bardziej skutecznego systemu przeciwdzia艂ania przemocy.
Konwencja szeroko definiuje przemoc domow膮, dzi臋ki czemu chroni ofiary - w tym tak偶e dzieci - przed przemoc膮 fizyczn膮, seksualn膮, psychologiczn膮 i ekonomiczn膮. Zak艂ada ona, 偶e dzieci cierpi膮 tak偶e wtedy, gdy s膮 艣wiadkami przemocy w rodzinie. Zgodnie z duchem Konwencji, s膮d powinien uwzgl臋dni膰 t臋 okoliczno艣膰, np. przy decydowaniu o ograniczeniu w艂adzy rodzicielskiej czy ustalaniu kontakt贸w sprawcy przemocy z dzie膰mi. Ponadto definicja przemocy zawarta w Konwencji obejmuje tak偶e akty przemocy mi臋dzy by艂ym ma艂偶onkami lub partnerami, niezale偶nie od tego, czy sprawca i ofiara dziel膮 miejsce zamieszkania.
Konwencja wymaga od pa艅stw przeznaczenia odpowiednich zasob贸w finansowych, potrzebnych do w艂a艣ciwego wdro偶enia strategii politycznych, 艣rodk贸w oraz program贸w maj膮cych na celu zapobieganie oraz zwalczanie wszelkich form przemocy. Nak艂ada na pa艅stwa obowi膮zek organizowania kampanii podnosz膮cych 艣wiadomo艣膰 spo艂eczn膮, podejmowania dzia艂a艅 edukacyjnych i szkolenia specjalist贸w r贸wnie偶 w zakresie zapobiegania przemocy. To bardzo istotne roz艂o偶enie akcent贸w. Wiele pa艅stw wydaje olbrzymie sumy na 艂agodzenie skutk贸w przemocy (np. na leczenie i rehabilitacj臋 pokrzywdzonych), ale nie dba wystarczaj膮co o zapobieganie przemocy.
Polskie gender od 1980 r.?
W dyskusji na temat Konwencji stambulskiej krytykowany jest przede wszystkim przepis zobowi膮zuj膮cy pa艅stwa do podejmowania dzia艂a艅 niezb臋dnych "do promowania zmian wzorc贸w spo艂ecznych i kulturowych dotycz膮cych zachowania kobiet i m臋偶czyzn w celu wykorzenienia uprzedze艅, zwyczaj贸w, tradycji oraz innych praktyk opartych na idei ni偶szo艣ci kobiet lub na stereotypowym modelu roli kobiet i m臋偶czyzn."
Wskazuje on jasno na zwi膮zek pomi臋dzy polityk膮 r贸wno艣ciow膮 a przeciwdzia艂aniem przemocy. Nie mo偶na skutecznie walczy膰 z przemoc膮, piel臋gnuj膮c jednocze艣nie wzorce opieraj膮ce si臋 na idei ni偶szo艣ci jednej p艂ci. To w艂a艣nie z poczucia wy偶szo艣ci wynika ch臋膰 sprawowania kontroli nad drug膮 osob膮, a istot膮 przemocy jest ch臋膰 podporz膮dkowania sobie drugiego cz艂owieka. Nie jest to jednak 偶adna nowa teoria, wymy艣lona na potrzeby Konwencji stambulskiej.
Zwi膮zek pomi臋dzy dyskryminacj膮 ze wzgl臋du na p艂e膰 a przemoc膮 akcentowa艂a ju偶 Konwencja ONZ w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 1979 roku (CEDAW), kt贸ra zreszt膮 zawiera przepis o analogicznej tre艣ci. Poniewa偶 Polska ratyfikowa艂a ten instrument w 1980 roku, nale偶a艂oby stwierdzi膰, 偶e "ideologia gender" obowi膮zuje w Polsce od niemal 40 lat. Nie jeste艣my zreszt膮 jedyni: stronami CEDAW zosta艂o 189 pa艅stw i stanowi ona jedn膮 z fundamentalnych um贸w mi臋dzynarodowych po艣wi臋conych ochronie praw cz艂owieka.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst 藕r贸d艂owy: dr Anna G艂ogowska-Balcerzak - prawniczka, dyrektorka 艂贸dzkiego oddzia艂u Centrum Praw Kobiet, wyk艂adowczyni na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu 艁贸dzkiego
Redakcja: Centrum Promocji U艁