鈥濸rzyznaj膮c Pokojow膮 Nagrod臋 Nobla za rok 2022 Alesiowi Bialackiemu, Memoria艂owi i Centrum Wolno艣ci Obywatelskich, Norweski Komitet Noblowski pragnie uhonorowa膰 trzech wybitnych or臋downik贸w praw cz艂owieka, demokracji i pokojowego wsp贸艂istnienia w krajach s膮siaduj膮cych ze sob膮: Bia艂orusi, Rosji i Ukrainy. Poprzez swoje konsekwentne dzia艂ania na rzecz obrony warto艣ci humanistycznych, antymilitaryzmu i zasad prawa tegoroczni laureaci niejako o偶ywili i uhonorowali wizj臋 Alfreda Nobla dotycz膮c膮 pokoju i braterstwa mi臋dzy narodami 鈥� wizj臋, kt贸rej najbardziej potrzebuje wsp贸艂czesny 艣wiat鈥� 鈥� czytamy w uzasadnieniu Komitetu Noblowskiego.
鈥濴aureaci Pokojowej Nagrody Nobla reprezentuj膮 spo艂ecze艅stwo obywatelskie w swoich krajach. Od wielu lat propaguj膮 prawo do krytyki w艂adzy i ochrony podstawowych praw obywateli. Podj臋li wyj膮tkowy wysi艂ek, aby udokumentowa膰 zbrodnie wojenne, 艂amanie praw cz艂owieka i nadu偶ycia w艂adzy. Razem pokazuj膮, jakie znaczenie ma spo艂ecze艅stwo obywatelskie dla pokoju i demokracji.鈥�
O komentarz poprosili艣my dr Tomasza Lachowskiego, eksperta ds. ukrai艅skich i bia艂oruskich, redaktora naczelnego magazynu i portalu , wyk艂adowc臋 w Katedrze Prawa Mi臋dzynarodowego i Stosunk贸w Mi臋dzynarodowych Wydzia艂u Prawa i Administracji Uniwersytetu 艁贸dzkiego:
鈥濸rzyznanie Pokojowej Nagrody Nobla Alesiowi Bialackiemu, bia艂oruskiemu opozycjoni艣cie, kieruje uwag臋 艣wiata na to, 偶e nie mo偶na uto偶samia膰 i zr贸wnywa膰 narodu bia艂oruskiego z dyktatorem 艁ukaszenk膮. Bia艂orusini s膮 pe艂noprawnym spo艂ecze艅stwem obywatelskim, kt贸re pomimo surowych konsekwencji, nie boi si臋 aktywnie protestowa膰 przeciwko re偶imowi, tak w przestrzeni internetowej, jak i na ulicach miast. Komitet Noblowski podkre艣la tym samym, 偶e po protestach 2020 roku wielu obro艅c贸w praw cz艂owieka nadal przebywa w bia艂oruskich wi臋zieniach. Warto przypomnie膰, 偶e w艣r贸d osadzonych jest tak偶e Andrzej Poczobut, polsko-bia艂oruski dziennikarz i publicysta. W szczeg贸lnej sytuacji, tj. trwaj膮cej ci膮gle inwazji rosyjskiej na Ukrainie, tym bardziej nale偶y zaznaczy膰, 偶e Bia艂orusini nie popieraj膮 tej inwazji i nie uto偶samiaj膮 si臋 z decyzjami podejmowanymi przez 艁ukaszenk臋.
Za niezwykle istotne uwa偶am, 偶e Komitet Noblowski uhonorowa艂 rosyjskie stowarzyszenie Memoria艂, podkre艣laj膮c tym samym, 偶e nie ma zgody 艣wiata na fa艂szowanie historii przez imperia, a konkretnie imperium rosyjskie. Odk艂amywanie przesz艂o艣ci jest tym wa偶niejsze, 偶e Rosjanie s膮 nadal karmieni wyidealizowan膮 i dalek膮 od prawdy opowie艣ci膮 o wielkiej wojnie ojczy藕nianej, w kt贸rej dzielny nar贸d rosyjski pokona艂 nazist贸w, staj膮c si臋 tym samym wyzwolicielem dla s膮siednich narod贸w. Zafa艂szowana historia doprowadzi艂a w konsekwencji do powstania ideologii tzw. ruskiego miru, w my艣l kt贸rego narody post-sowieckie, nie maj膮 prawa do samostanowienia i budowania w艂asnejj odr臋bno艣ci. Efektem tej ideologii jest trwaj膮ca w艂a艣nie wojna na Ukrainie.
艢ci艣le powi膮zane z tym jest dokumentowanie przez ukrai艅skie Centrum Wolno艣ci Obywatelskich rosyjskich zbrodni wojennych, kt贸re o艣miel臋 si臋 nazwa膰 wr臋cz ludob贸jstwem, pope艂nianym przez armi臋 rosyjsk膮 na ludno艣ci ukrai艅skiej. Dostrze偶enie i docenienie dzia艂alno艣ci Centrum za艣wiadcza o oczekiwaniu demokratycznego 艣wiata na potencjalne os膮dzenie sprawc贸w tych zbrodni w przysz艂o艣ci. Mocno akcentuje si臋 w ten spos贸b fakt, 偶e 偶adna zbrodnia nie pozostanie bez os膮du i kary. Uwa偶am wi臋c za godne pochwa艂y, 偶e panuj膮ca obecnie w Rosji 鈥瀔ultura bezkarno艣ci鈥� pozwalaj膮ca w my艣l ideologii ruskiego miru 鈥瀌enazyfikowa膰鈥� Ukrain臋, czyli w rzeczywisto艣ci j膮 deukrainizowa膰, spotyka si臋 z niezwykle wa偶nym sygna艂em, jaki wysy艂a demokratyczny 艣wiat 鈥� nie zgadzamy si臋 na to!
Co ciekawe, media ukrai艅skie s膮 podzielone w ocenie s艂uszno艣ci przyznania tegorocznej Nagrody Nobla obro艅com praw cz艂owieka z Bia艂orusi, Rosji i Ukrainy. Ukrai艅ska opinia publiczna podkre艣la, 偶e nie spos贸b zr贸wnywa膰 trwaj膮cej w艂a艣nie wojny w ich kraju, z sytuacj膮 Bia艂orusin贸w i Rosjan."
Kim s膮 laureaci 2022?
Ale艣 Bialacki jest bia艂oruskim dzia艂aczem spo艂ecznym, za艂o偶ycielem organizacji "Wiosna", kt贸ra zajmuje si臋 ochron膮 praw cz艂owieka. Od 2021 roku przebywa w wi臋zieniu.
Og艂aszaj膮c laureat贸w, Komitet Noblowski wskaza艂, 偶e Bialacki by艂 jedn膮 z os贸b, kt贸re rozpocz臋艂y ruch demokratyczny na Bia艂orusi. W艂adze pa艅stwowe wielokrotnie stara艂y si臋 uciszy膰 Alesia Bialackiego. By艂 on wi臋ziony od 2011 do 2014 roku. Po demonstracjach przeciwko re偶imowi w 2020 roku zosta艂 ponownie aresztowany. Nadal jest przetrzymywany bez procesu. Pomimo ogromnych trudno艣ci osobistych, Bialacki nie ust膮pi艂 ani o cal w swojej walce o prawa cz艂owieka i demokracj臋 na Bia艂orusi.
Organizacja Memoria艂 zosta艂a za艂o偶ona w 1987 roku przez dzia艂aczy praw cz艂owieka w by艂ym Zwi膮zku Radzieckim, kt贸rzy chcieli zachowa膰 od zapomnienia ofiary ucisku re偶imu komunistycznego. W艣r贸d jej za艂o偶ycieli znale藕li si臋 laureat Pokojowej Nagrody Nobla Andriej Sacharow i obro艅czyni praw cz艂owieka Swiet艂ana Gannuszkina. Memoria艂 opiera艂 si臋 na za艂o偶eniu, 偶e konfrontacja z przesz艂ymi zbrodniami jest niezb臋dna do zapobiegania nowym.
Po upadku Zwi膮zku Radzieckiego Memoria艂 wyr贸s艂 na najwi臋ksz膮 organizacj臋 praw cz艂owieka w Rosji. Opr贸cz stworzenia centrum dokumentacji ofiar epoki stalinowskiej, Memoria艂 zbiera艂 i systematyzowa艂 informacje o ucisku politycznym i 艂amaniu praw cz艂owieka w Rosji staj膮c si臋 najbardziej miarodajnym 藕r贸d艂em informacji o wi臋藕niach politycznych w rosyjskich aresztach.
W czasie wojen czecze艅skich organizacja weryfikowa艂a informacje o rosyjskich zbrodniach wojennych. W 2009 roku z tego powodu zgin臋艂a szefowa oddzia艂u Memoria艂u w Czeczenii Natalia Estemirowa.
W ramach prze艣ladowania Memoria艂u przez rosyjskie w艂adze, organizacja zosta艂a okre艣lona jako 鈥瀉gent zagraniczny". W grudniu 2021 roku w艂adze zdecydowa艂y, 偶e Memoria艂 ma zosta膰 przymusowo zlikwidowany, a centrum dokumentacji zamkni臋te na sta艂e.
Centrum Wolno艣ci Obywatelskich zosta艂o za艂o偶one w Kijowie w 2007 roku w celu wspierania praw cz艂owieka i demokracji na Ukrainie. Centrum zaj臋艂o si臋 wzmocnieniem ukrai艅skiego spo艂ecze艅stwa obywatelskiego i wywierania presji na w艂adze, aby Ukraina sta艂a si臋 pe艂noprawnym pa艅stwem demokratycznym.
Po rosyjskiej inwazji na Ukrain臋 w lutym 2022 r. Centrum zaanga偶owa艂o si臋 w dzia艂ania zmierzaj膮ce do identyfikacji i udokumentowania rosyjskich zbrodni wojennych pope艂nianych na ludno艣ci ukrai艅skiej.
W tym roku do Pokojowej Nagrody Nobla zg艂oszono a偶 343 kandydatury, w艣r贸d nich 251 os贸b i 92 organizacje.
Jest to druga najwi臋ksza liczba zg艂oszonych kandydatur w historii. Wi臋cej kandydat贸w by艂o tylko w 2016 roku, kiedy zatwierdzono 376 zg艂osze艅.
Materia艂 藕r贸d艂owy: nobelprize.org; Wikipedia, komentarz merytoryczny: dr Tomasz Lachowski z WPiA ; redakcja: Centrum Promocji U艁