Dr hab. Agnieszka Soszy艅ska-Maj z Katedry Zoologii Bezkr臋gowc贸w i Hydrobiologii od wielu lat bada inkluzje owad贸w w bursztynie pochodz膮cym nawet sprzed 100 milion贸w lat. Obiektem bada艅 s膮 wojsi艂ki, stara ewolucyjnie grupa owad贸w. Na 艣wiecie 偶yje wsp贸艂cze艣nie oko艂o 800 gatunk贸w sklasyfikowanych w 9 rodzinach, a prawie 350 gatunk贸w wymar艂ych znanych jest z odkry膰 paleontologicznych. Wi臋kszo艣膰 gatunk贸w wojsi艂ek zasiedla strefy klimatu umiarkowanego i subtropikalnego. W Europie stwierdzono 21 gatunk贸w, w tym 10 w Polsce. Owady te wyst臋puj膮 najcz臋艣ciej w wilgotnych 艣rodowiskach, w艣r贸d zaro艣li, drzew i krzew贸w.
Wojsi艂ki, to rz膮d owad贸w, kt贸re maj膮 bardzo interesuj膮ce obyczaje godowe, badania kt贸re prowadz臋 dotycz膮 r贸偶norodno艣ci wojsi艂ek w mezozoiku i eocenie. Dotychczas badania naukowc贸w koncentrowa艂y si臋 na odkrywaniu nowych gatunk贸w, ja podj臋艂am si臋 interpretacji ich obyczaj贸w godowych na podstawie budowy ich cia艂a.
- wyja艣nia prof. Agnieszka Soszy艅ska-Maj.
Wojsi艂ki 鈥� przemoc i prezenty 艣lubne
Wojsi艂ki maj膮 bardzo ciekawe zachowania godowe. Nie istnieje inna grupa owad贸w, kt贸ra by艂aby tak zr贸偶nicowana pod tym wzgl臋dem. Samce dysponuj膮 bardzo szerokim spektrum zachowa艅 seksualnych, mog膮 mi臋dzy innymi zmusza膰 samice do rozmna偶ania. Wykorzystuj膮 do tego specjalne elementy budowy, tak zwany organ notalny (r贸偶nej d艂ugo艣ci wyrostek na odw艂oku).
Organ ten s艂u偶y do chwytania, unieruchomienia skrzyde艂 samicy i zmuszenia jej do kopulacji. To najbardziej opresyjny spos贸b rozmna偶ania, ale s膮 te偶 strategie 艂agodniejsze, w kt贸rych samiec nie przymusza, ale oferuje samicy 鈥瀙rezent 艣lubny鈥�. Najcz臋艣ciej jest to po prostu jedzenie, a wi臋c samiec oferuje samicy pokarm i w czasie, gdy ta jest zaj臋ta spo偶ywaniem 鈥瀙rezentu鈥�, odbywa si臋 kopulacja.
- wyja艣nia prof. Soszy艅ska-Maj.
Z kolei naj艂agodniejsza forma, kt贸ra wyst臋puje wsp贸艂cze艣nie, u niekt贸rych gatunk贸w wojsi艂ek, to metoda samc贸w, kt贸re maj膮 bardzo rozwini臋te gruczo艂y 艣linowe, dzi臋ki kt贸rym produkuj膮 du偶e ilo艣ci od偶ywczej wydzieliny. Oczywi艣cie s艂u偶y ona do karmienia samicy podczas nawet kilkugodzinnej kopulacji.
Z bada艅 bursztynu ba艂tyckiego wynika, 偶e 40 milion贸w lat temu by艂y obecne te jeszcze bardziej opresyjne 鈥瀖etody uwodzenia鈥�. Budowa owad贸w z tego okresu wskazuje nie tylko na to, 偶e samica nie mog艂a si臋 wyrwa膰 podczas kopulacji, ale r贸wnie偶 mog艂o dochodzi膰 u niej do uszkodze艅 cia艂a, organ notalny by艂 w贸wczas zbudowany z dw贸ch bardzo d艂ugich wyrostk贸w dzia艂aj膮cych, jak uzbrojone w szczeciny szczypce. Te zachowania pojawi艂y si臋 w eocenie, ale dzi臋ki badaniom wiemy te偶, 偶e ta strategia nie przetrwa艂a, poniewa偶 wsp贸艂cze艣nie takich zachowa艅 ju偶 nie obserwujemy.
- t艂umaczy prof. Soszy艅ska-Maj.
Birma, Hiszpania, Ba艂tyk
Badany bursztyn pochodzi sprzed 100 milion贸w lat, a wi臋c z okresu kredy, kiedy jeszcze po 艣wiecie chodzi艂y dinozaury. Wydobywany jest w Birmie, a 艂贸dzcy naukowcy maj膮 do niego dost臋p dzi臋ki badaczom z Chin. Z kolei najstarsza znana obecnie na 艣wiecie inkluzja wojsi艂ki w 偶ywicy kopalnej pochodzi z bursztynu wydobytego w Kantabrii w Hiszpanii, kt贸ra trafi艂a do bada艅 w 艁odzi dzi臋ki dr Ricardo P茅rez-de la Fuente z Muzeum Historii Naturalnej w Oxfordzie. Naukowcy badaj膮 te偶 鈥瀦nacznie m艂odsze鈥� okazy, (40 milion贸w lat!) wydobyte z regionu ba艂tyckiego. Dzi臋ki tej r贸偶norodno艣ci obiekt贸w mo偶liwe jest wskazanie, jak te owady, ich budowa, a co za tym idzie zwyczaje zmienia艂y si臋 w czasie.
Okazy uwi臋zione w bursztynie, to nie tylko niesamowite, tr贸jwymiarowe obiekty badawcze. Owady, na kt贸rych si臋 koncentrujemy przetrwa艂y w 偶ywicy setki lub dziesi膮tki milion贸w lat. To dla badacza niesamowite 藕r贸d艂o wiedzy na temat czas贸w, kt贸re dawno min臋艂y. Badania kopalne s艂u偶膮 do 艣ledzenia ewolucji, dzi臋ki temu mo偶emy zobaczy膰 jak dana grupa ewoluowa艂a. Klimat na ziemi by艂 wtedy zupe艂nie inny, kontynenty wygl膮da艂y inaczej, a ziemi臋 zamieszkiwa艂a zupe艂nie inna fauna.
- m贸wi prof. Soszy艅ska-Maj.
Jednak badanie nie s艂u偶膮 tylko badaniu historii. Dodaje Soszy艅ska-Maj:
Dowiadujemy si臋 r贸wnie偶 wiele na temat tego jak zmienia艂a si臋 fauna pod wp艂ywem zmian klimatu. A na tej podstawie mo偶emy z kolei pr贸bowa膰 przewidzie膰, jak takie zmiany b臋d膮 przebiega膰 w przysz艂o艣ci. Obserwuj膮c zmiany klimatu, mo偶emy wi臋c projektowa膰 jak wp艂yn膮 one na istniej膮ce dzi艣 ekosystemy.
Materia艂: Wydzia艂 Biologii i Ochrony 艢rodowiska U艁