Bardzo dzi臋kuj臋 Uniwersytetowi 艁贸dzkiemu za impuls do tego, aby podzieli膰 si臋 z Pa艅stwem kilkoma s艂owami na temat roli humanistyki w obliczu pandemii. Na wst臋pie chcia艂bym podkre艣li膰, 偶e z podziwem i wdzi臋czno艣ci膮 obserwuj臋 dzia艂ania tych, kt贸rzy z po艣wi臋ceniem wykonuj膮 obecnie swoje zawody, nie bacz膮c na gro偶膮ce im niebezpiecze艅stwo, w trudnych, cz臋sto ekstremalnych warunkach. Chyl臋 czo艂a przed pracownikami s艂u偶b medycznych, dom贸w dziecka i pomocy spo艂ecznej oraz przed tymi wszystkimi, bez wysi艂ku kt贸rych nasze codzienne funkcjonowanie by艂oby o wiele, wiele trudniejsze.
Na platformie Soundcloud polecamy -
Podejrzewam, i偶 wielu humanistkom i humanistom towarzyszy dzi艣 refleksja, 偶e jako pracownicy naukowi znajdujemy si臋 w do艣膰 uprzywilejowanej sytuacji. Wielu z nas mo偶e wykonywa膰 du偶膮 cz臋艣膰 swoich zada艅 zdalnie i w znacznym stopniu ograniczy膰 opuszczanie bezpiecznej przestrzeni domowej. Nasuwa to pytanie o nasz wk艂ad w funkcjonowanie spo艂eczne w dobie kryzysu. Czy mo偶emy si臋 na co艣 przyda膰?
Chc膮c na nie odpowiedzie膰 i tym samym przez chwil臋 zastanowi膰 si臋 nad sensem uprawiania humanistyki w takich okoliczno艣ciach, w jakich si臋 dzi艣 znale藕li艣my, warto powr贸ci膰 do esencji tego, czym si臋 zajmujemy. Zabrzmi to by膰 mo偶e jak uzurpacja, lecz istoty humanistyki upatruj臋 w umiej臋tno艣ci rozpoznawania i zwalczania wirus贸w, a ona sama jawi mi si臋 jako swoista odmiana wirusologii鈥� O jakich wirusach w tej figurze retorycznej mowa? Podejrzewam (czy to herezja?), 偶e s膮 one wcale nie mniej gro藕ne od tych, kt贸re wprost zagra偶aj膮 naszej biologicznej egzystencji. Dzieje si臋 tak, gdy偶 konsekwencje dzia艂ania wirus贸w, o kt贸rych my艣l臋, mog膮 by膰 dalekosi臋偶ne i obejmowa膰 najrozmaitsze dziedziny, w tym - sprzyja膰 kr膮偶eniu wirus贸w biologicznych.
Wymieni臋 tutaj tylko kilka z nich, w moim odczuciu najbardziej zjadliwych. Humanistyka winna nieustannie pracowa膰, tak w czasie pandemii, jak i poza nim, nad szczepionkami na wirusy egoizmu, etnocentryzmu, ksenofobii i nietolerancji, kt贸re - szczeg贸lnie w sprzyjaj膮cych politycznie warunkach - nad wyraz 艂atwo mutuj膮 w wirusy rasizmu, dyskryminacji i za艣lepienia na krzywd臋 wyrz膮dzan膮 innym. Bez trudu przekszta艂caj膮 si臋 te偶 w wirusy historycznej amnezji - niepami臋ci o tym, 偶e kszta艂t wsp贸艂czesnego 艣wiata, z wieloma globalnymi zagro偶eniami (a obecna pandemia jest tylko jednym z nich), stanowi w ogromnym stopniu dziedzictwo kolonializmu i konsekwencj臋 komercjalizmu, z ich pragnieniem dominacji i chciwo艣ci膮. 艢wiat jest w nier贸wnowadze, jego harmonia zosta艂a zaburzona na wielu poziomach, objawia si臋 to zar贸wno rozregulowaniem, zubo偶eniem a nawet ca艂kowit膮 destrukcj膮 wielu ekosystem贸w, jak i spo艂ecznymi niesprawiedliwo艣ciami. Przeciwwagi dla si艂 dezintegracji i kulturowego, narodowego czy indywidualnego samolubstwa upatruj臋 w solidarno艣ci, empatii i wra偶liwo艣ci na krzywd臋. Cnoty te wymagaj膮 codziennej - dos艂ownie: codziennej - i d艂ugofalowej piel臋gnacji, aby mog艂y w pe艂ni objawi膰 swoj膮 si艂臋 i pom贸c w kultywowaniu i pog艂臋bianiu kultury wzajemnych powi膮za艅, kt贸re s膮 tak po偶膮dane, jak nieuniknione. Dotyczy to wszystkich poziom贸w, od wi臋zi dw贸jki os贸b, po zwi膮zki cz艂owieka ze zwierz臋tami, ziemi膮, wod膮, powietrzem i ca艂ym 艣rodowiskiem naturalnym. W czasie przymusowej izolacji, gdy wielu z nas pozostaje uwi臋zionych w pude艂kach swoich mieszka艅 czy dom贸w, jak偶e 艂atwo skupi膰 si臋 na doznawanych indywidualnie dolegliwo艣ciach i zapomnie膰 o fundamentalnej sprawie 艂膮czno艣ci z innymi i udzielaniu im wsparcia. Na szcz臋艣cie przyk艂ady bezinteresownie niesionej pomocy stanowi膮 przeciwwag臋 dla tych tendencji.
Warto te偶 pami臋ta膰, 偶e tam, gdzie wyst臋puje zagro偶enie, pojawia si臋 r贸wnie偶 i szansa. Czas przesilenia wytr膮ca z rutyny, wyostrza postrzeganie, dzi臋ki czemu silniej dotrze膰 mo偶e do nas, jak kruche jest ludzkie istnienie i jak wielkie w zwi膮zku z tym jest znaczenie etyki troski i spolegliwo艣ci, czyli sk艂onno艣ci do niesienia pomocy i bycia opieku艅czym. Czas kryzysu przypomina nam tak偶e o znaczeniu wzajemnego szacunku i wsp贸艂pracy przy rozwi膮zywaniu problem贸w. To dlatego tak cenne jest aktywne s艂uchanie, dialog i inteligencja emocjonalna, a tak偶e kreatywne i krytyczne my艣lenie. Rozwijanie tych zdolno艣ci to oczywi艣cie zadanie nie tylko dla humanistek i humanist贸w - s膮dz臋 jednak, 偶e r贸wnie偶 na tym polu mo偶emy wsp贸艂tworzy膰 dzie艂o przywracania r贸wnowagi i tym samym potwierdza膰 swoj膮 przydatno艣膰.
呕ycz臋 Pa艅stwu zdrowia i pogody ducha. Uwa偶ajcie na siebie i swoich bliskich.
Uniwersytet 艁贸dzki to jedna z najwi臋kszych polskich uczelni. Misj膮 U艁 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych, przyrodniczych, 艣cis艂ych, nawet medycznych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.
Zobacz nasze projekty naukowe na
Tekst: prof. Grzegorz Zi贸艂kowski z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Redakcja: Centrum Promocji U艁