Niby znane s艂owo...
Przymiotnika kiepski u偶ywamy zazwyczaj w odniesieniu do jedzenia, pogody czy samopoczucia. Kto艣 miewa kiepski nastr贸j, humor, kiepsk膮 pras臋. W jednej z powie艣ci Marka Krajewskiego pt. "R贸偶e cmentarne" mo偶emy znale藕膰 nast臋puj膮cy przyk艂ad ilustruj膮cy u偶ycie tego przymiotnika: "Stara toyota Patera by艂a gotowa. Zaniepokoili艣my si臋, 偶e nie odbiera pan samochodu. Chyba 偶e zostawia go pan na szrot. - Mechanik roze艣mia艂 si臋. Mo偶e by艣cie wzi臋li na szrot mnie? S艂ucham? Niewa偶ne. Taki kiepski 偶art".
S艂owniki wsp贸艂czesnej polszczyzny definiuj膮 interesuj膮cy nas przymiotnik jako 'z trudem spe艂niaj膮cy stawiane mu warunki; marny, n臋dzny, z艂y', a tak偶e 's艂aby, chory'. Ten nale偶膮cy do z艂贸偶 s艂ownictwa warto艣ciuj膮cego negatywnie wyraz zosta艂 uznany za potoczny. W przywo艂anych znaczeniach zna go wi臋kszo艣膰 u偶ytkownik贸w j臋zyka polskiego, kt贸rzy tak te偶 go potocznie odczuwaj膮.
Przymiotnik ten wsp贸艂cze艣nie jest ma艂o przejrzysty pod wzgl臋dem budowy s艂owotw贸rczej, bo cho膰 bez trudu mo偶emy w nim wydzieli膰 przyrostek -ski, to ju偶 znaczenie wyrazu podstawowego, tj. kiep zna niewielu.
...a jednak...
Rzeczownik kiep oznaczaj膮cy 'osob臋, kt贸r膮 m贸wi膮cy uwa偶a za g艂upi膮 i nierozgarni臋t膮' uznawany jest za przestarza艂y i rzadki. Zosta艂 u偶yty w powie艣ci Andrzeja Sapkowskiego pt. "Chrzest ognia" w nast臋puj膮cym kontek艣cie: "A b臋dziesz si臋 stawia艂, kpie jeden - zawarcza艂a znowu Milva - to tak ci przy艂o偶臋, 偶e do zimy nas nie zapomnisz!". Kiep pe艂ni tu funkcj臋 wyzwiska, w kt贸rej wyst臋puje ju偶 od XVI wieku.
S艂owniki historyczne charakteryzuj膮 wyraz kiep jako obel偶ywy oznaczaj膮cy 'durnia, partacza, cz艂owieka g艂upkowatego, g艂upca, b艂azna, gamonia', jednym s艂owem - cz艂owieka do niczego. Nie by艂o to w贸wczas jednak znaczenie podstawowe, gdy偶 pierwotnie wyraz kiep oznacza艂 '偶e艅ski narz膮d p艂ciowy'. Wy艂膮cznie w takim sensie zna艂a go staropolszczyzna (czyli j臋zyk polski do ko艅ca XV wieku).
Okresowo rzeczownik kiep jako 偶artobliwy oznacza艂 tak偶e kobiet臋. Na prze艂omie wiek贸w wyraz kiep mia艂 do艣膰 rozbudowan膮 rodzin臋 s艂owotw贸rcz膮 (opr贸cz rzeczonego ju偶 kiepskiego, s艂owniki notuj膮 takie nieobecne ju偶 dzi艣 formy jak kiepstwo 'g艂upstwo, g艂upie s艂owa', kiep艣ciuchny, kiep艣ciejszy, kiepszczyzna, kiepkowa膰 'kpi膰 z kogo' itd.).Jak ju偶 wielokrotnie pokazywali艣my, drogi w 偶yciu poszczeg贸lnych s艂贸w bywaj膮 r贸偶norodne i mog膮 przebiega膰 w rozmaitych kierunkach, cho膰 warto wiedzie膰, 偶e nie s膮 to kierunki zupe艂nie przypadkowe. Mo偶na w艣r贸d nich wskaza膰 liczne prawid艂owo艣ci.
Wt贸rne u偶ycia pierwotnych nazw cz臋艣ci cia艂a ludzkiego w funkcji okre艣le艅 odnosz膮cych si臋 do cz艂owieka nie s膮 niczym niespotykanym. Mamy w艣r贸d nich nazwy konotuj膮ce warto艣ci pozytywne (by wspomnie膰 o g艂owie rodziny czy prawej r臋ce), jak i negatywne, do kt贸rych trzeba ba zaliczy膰 rzeczownik kiep (i pochodny przymiotnik kiepski) czy ten eufemistycznie nazywany czterema literami, oznaczaj膮cy najog贸lniej rzecz bior膮c nieudacznika.
Zapomniane s艂owa
Polecamy inne s艂owa z naszego cyklu - nasi eksperci pisali i m贸wili ju偶 o wyrazach , by艂o te偶 o , , a tak偶e o i . Opisywali艣my r贸wnie偶 znaczenia i pochodzenie wyraz贸w rozbisurmani膰, , , i .
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych i 艣cis艂ych. Wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba studiuj膮cych tutaj obcokrajowc贸w, a polscy studenci poznaj膮 Europ臋, Azj臋, czy wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.Zobacz nasze projekty naukowe na
Opracowa艂 prof. Rafa艂 Zar臋bski Redakcja: Centrum Promocji