Rzy膰 u Sapkowskiego i w... s膮dzie
Oto gar艣膰 cytat贸w z wydanej w 1996 roku powie艣ci pt. "Chrzest ognia": "D艂ugo tu b臋dziemy siedzie膰? - spyta艂 Jaskier. - Masz tobie - mrukn臋艂a Milva - Pytanie zada艂. Rozejrzyj si臋! Jak si臋 nie obr贸cisz, tak rzy膰 z ty艂u. Jaskier nie musia艂 rozgl膮da膰 si臋 ani obraca膰.", "Milva, wsad藕 mu strza艂臋 w rzy膰, a ja wypuszcz臋 z niego w膮tpia! Nap臋dzi艂e艣 nam niepotrzebnie stracha, zaprawd臋, godzien za to jeste艣 kopniaka w rzy膰.", "G艂owa boli krzynk臋, ale rzy膰 ca艂a.", "Ech, Yazon, pogra艂e艣 jak rzy膰 kacza!", "Mog膮 nas w rzy膰 poca艂owa膰, jedni i drudzy.".
Interesuj膮cy nas wyraz pojawia si臋 w celach archaizacyjnych z rzadka w tekstach publicystycznych, np. "S膮d grodzki dla Krakowa 艢r贸dmie艣cia odm贸wi艂 wszcz臋cia post臋powania w sprawie plakatu z wypi臋tymi po艣ladkami. [...] Nie wiadomo, czy rzy膰 by艂a obleczona w majtki, czy naturalna" (藕r贸d艂o Narodowy Korpus J臋zyka Polskiego) czy funkcjonuj膮cych w przestrzeni internetowej, np. "Jak [...] si膮dzie nam 艂adowarka na pocz膮tku 3-tyg. wyjazdu za granic臋, to tylko si膮艣膰 na rzyci i p艂aka膰..." (藕r贸d艂o Narodowy Korpus J臋zyka Polskiego).
Pasorzyt
S艂owo rzy膰, kt贸re pochodzi z j臋zyka pras艂owia艅skiego *rit褜 'anus', ma rodzaj 偶e艅ski (odmienia si臋 jak ko艣膰, ko艣ci). S艂owniki wsp贸艂czesnej polszczyzny, opatruj膮c je kwalifikatorami: ksi膮偶kowy, dawny, gwarowy, a wi臋c wskazuj膮cymi na ograniczony zasi臋g wyst臋powania, definiuj膮 je nast臋puj膮co: 'cz臋艣膰 cia艂a znajduj膮ca si臋 z ty艂u mi臋dzy plecami a udami; po艣ladki; siedzenie, ty艂ek'.
W艣r贸d synonim贸w rzyci mo偶na wymieni膰 cho膰by cztery litery, pup臋, siedzenie, ty艂ek, zadek i wreszcie dup臋. Przy czym, co ciekawe, rzy膰 mo偶na uzna膰 za eufemizm wobec wulgarnej d鈥� Wyraz rzy膰 stanowi element frazeologizm贸w takich, jak: do rzyci czy mie膰 (co艣, kogo艣) (g艂臋boko) w rzyci. Rzeczownik rzy膰 wyszed艂 z powszechnego u偶ycia w XVIII wieku.
Nie mia艂 te偶 rozbudowanej rodziny s艂owotw贸rczej, cho膰 warto zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e wchodzi w sk艂ad wyraz贸w z艂o偶onych: paso偶yt (pierwotna, etymologiczna pisownia pasorzyt), bia艂orzyt, bia艂orzytka (nazwy ptak贸w) i zestawie艅 babia rzy膰 'korze艅 miko艂ajka polnego (ro艣lina)'. W przesz艂o艣ci funkcjonowa艂o r贸wnie偶 zdrobnienie rzytka, o czym informuje s艂ownik warszawski.
Zapomniane s艂owa
Polecamy inne s艂owa z naszego cyklu - nasi eksperci pisali i m贸wili ju偶 o wyrazach , by艂o te偶 o , , a tak偶e o i . Opisywali艣my r贸wnie偶 znaczenia i pochodzenie wyraz贸w , , , , , , , , i .
Uniwersytet 艁贸dzki to najwi臋ksza uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misj膮 jest kszta艂cenie wysokiej klasy naukowc贸w i specjalist贸w w wielu dziedzinach humanistyki, nauk spo艂ecznych i 艣cis艂ych. U艁 wsp贸艂pracuje z biznesem, zar贸wno na poziomie kadrowym, zapewniaj膮c wykwalifikowanych pracownik贸w, jak i naukowym, oferuj膮c swoje know-how przedsi臋biorstwom z r贸偶nych ga艂臋zi gospodarki. Uniwersytet 艁贸dzki jest uczelni膮 otwart膮 na 艣wiat - wci膮偶 ro艣nie liczba ucz膮cych si臋 tutaj student贸w z zagranicy, a polscy studenci, dzi臋ki programom wymiany, poznaj膮 Europ臋, Azj臋, wyje偶d偶aj膮 za Ocean. Uniwersytet jest cz臋艣ci膮 艁odzi, dzia艂a wsp贸lnie z 艂odzianami i dla 艂odzian, anga偶uj膮c si臋 w wiele projekt贸w spo艂eczno-kulturalnych.Zobacz nasze projekty naukowe na
tekst: prof. Rafa艂 Zar臋bski (Wydzia艂 Filologiczny U艁)redakcja: Centrum Promocji U艁