Autork膮 tekstu jest dr Iwona Dembowska-Wosik, adiunkt w Zak艂adzie Lingwistyki Stosowanej i Kulturowej na Wydziale Filogicznym U艁, wyk艂adowczyni i opiekunka ukrai艅skich student贸w na kierunku studia polskie z j臋zykiem angielskim. Wst臋p i 艣r贸dtytu艂y pochodz膮 od redakcji.
Dr Iwona Dembowska-Wosik
Studia polonoznawcze z intensywnym kursem j臋zyka
Od 2022 roku prowadzi nowy kierunek 鈥� studia polskie z j臋zykiem angielskim. Jego koncepcja nawi膮zuje do formatu studi贸w polonoznawczych na uczelniach zagranicznych 鈥� na program sk艂ada si臋 intensywna nauka j臋zyka polskiego jako obcego oraz tre艣ci literaturoznawcze, j臋zykoznawcze i kulturoznawcze. Prace nad otwarciem tej 鈥瀙olonistyki dla cudzoziemc贸w鈥� rozpocz臋艂y si臋 jeszcze przed wybuchem pandemii i na pocz膮tku 2022 roku Wydzia艂 Filologiczny przygotowywa艂 si臋 do przeprowadzenia naboru. Wybuch wojny w Ukrainie spowodowa艂 jednak, 偶e zdecydowano si臋 otworzy膰 studia polskie w trybie przyspieszonym, od maja. Przyj臋to na nie 29 student贸w 鈥� m艂odych Ukrai艅c贸w, z kt贸rych wi臋kszo艣膰 uciek艂a przed wojn膮 do Polski. Jesieni膮 do艂膮czy艂y do tej grupy kolejne osoby i obecnie na studiach polskich uczy si臋 niemal sze艣膰dziesi臋cioro obywateli Ukrainy.
Dla niekt贸rych z nich studia te stanowi膮 spe艂nienie marze艅. Dla innych s膮 sposobem na przetrwanie tego czasu wielkiej niepewno艣ci. Bez wyj膮tku jednak intensywna nauka j臋zyka polskiego, polskiej kultury, literatury i historii wymaga od student贸w ogromnego nak艂adu pracy i g艂臋bokiego zaanga偶owania.
Podobie艅stwo j臋zyk贸w u艂atwia, ale mo偶e te偶 utrudnia膰 nauk臋
J臋zyk polski oraz j臋zyki u偶ywane w Ukrainie (ukrai艅ski i rosyjski) nale偶膮 do rodziny j臋zyk贸w s艂owia艅skich. Na tle zr贸偶nicowania j臋zyk贸w 艣wiata mo偶na bez przesady stwierdzi膰, 偶e s膮 do siebie bardzo podobne. Nie oznacza to jednak, 偶e uczenie si臋 polszczyzny przez osoby ukrai艅skoj臋zyczne jest proste. Bliskie pokrewie艅stwo j臋zyka rodzimego z j臋zykiem przyswajanym skutkuje zjawiskiem nazywanym w glottodydaktyce transferem. Polega on na przenoszeniu struktur i znacze艅 z jednego j臋zyka do drugiego. Czasem stanowi to u艂atwienie 鈥� na przyk艂ad wtedy, gdy ucz膮cy si臋 lepiej rozumie tekst, poniewa偶 rozpoznaje w nim elementy, kt贸re wyst臋puj膮 w jego rodzimym j臋zyku. Tak te偶 cz臋sto dzieje si臋 na zaj臋ciach prowadzonych w ramach studi贸w polskich; dzi臋ki temu wyk艂adowcy od pierwszych tygodni komunikuj膮 si臋 ze studentami w j臋zyku polskim.
Transfer potrafi jednak utrudnia膰 nauk臋 j臋zyka 鈥� mo偶na powiedzie膰, 偶e w przypadku r贸偶nic mi臋dzy j臋zykami wygrywaj膮 stare przyzwyczajenia i dlatego obserwujemy np., 偶e Ukrai艅cy m贸wi膮 鈥瀓a by艂鈥�, 鈥瀟y widzia艂a鈥� (kopiuj膮c formy czasu przesz艂ego z j臋zyk贸w wschodnios艂owia艅skich) albo deklaruj膮, 偶e 鈥瀕ubi膮鈥� swoj膮 rodzin臋 (myl膮c polski czasownik lubi膰 z ukrai艅skim 谢褞斜懈褌懈, czyli 鈥榢ocha膰鈥�). Nie nale偶y tak偶e zapomina膰, 偶e w Ukrainie u偶ywa si臋 innego ni偶 w Polsce alfabetu, wi臋c przenosiny do Polski oznaczaj膮 dla student贸w konieczno艣膰 sprawnego pos艂ugiwania si臋 nowym systemem zapisu. W tej dziedzinie tak偶e daje o sobie zna膰 transfer, kt贸ry powoduje mylenie podobnych liter, takich jak polskie c i ukrai艅skie c [czytane jako s] albo polskie y, w j臋zyku ukrai艅skim czytanie jako [u].
Polska 鈥� kraj parter贸w, biletomat贸w i... uprzejmych ludzi
Te trudno艣ci natury merytorycznej to tylko niekt贸re z wyzwa艅, jakie stoj膮 przed studentami studi贸w polskich. Tak偶e polska kultura 鈥� cho膰 z perspektywy r贸偶norodno艣ci 艣wiata bliska 鈥� potrafi ich zaskakiwa膰. Pocz膮wszy od skomplikowanej s膮siedzkiej historii, w kt贸rej niejednokrotnie sprzeczne interesy Polak贸w i Ukrai艅c贸w stawa艂y si臋 藕r贸d艂em wielu cierpie艅, a sko艅czywszy na prozaicznych codziennych sprawach takich jak transport publiczny czy system opieki zdrowotnej. Studenci chwal膮 sobie to, jak zorganizowana jest komunikacja miejska w 艁odzi. Przyzwyczaili si臋 ju偶 do kupowania bilet贸w w biletomatach (w Ukrainie za przejazd p艂aci si臋 wprost u kierowcy) oraz tego, 偶e kontrolerzy bilet贸w ubrani s膮 jak zwykli pasa偶erowie.
Nieporozumienia powodowa艂a te偶 pocz膮tkowo numeracja pi臋ter w polskich budynkach 鈥� nasz parter to ukrai艅skie pierwsze pi臋tro. Niedogodno艣膰 stanowi zakaz handlu w niedziele i 艣wi臋ta, poniewa偶 w Ukrainie sklepy s膮 otwarte 7 dni w tygodniu, a niekt贸re nawet ca艂膮 dob臋. Studenci byli niemile zaskoczeni, jak d艂ugo w por贸wnaniu z tym, do czego s膮 przyzwyczajeni, czekamy w Polsce na wizyt臋 u specjalisty. Ceni膮 sobie natomiast polsk膮 grzeczno艣膰 - w ich oczach jeste艣my tymi, kt贸rzy bardzo cz臋sto m贸wi膮 鈥瀙rosz臋鈥�, 鈥瀌zi臋kuj臋鈥� i 鈥瀙rzepraszam鈥�. R贸偶nice kulturowe daj膮 o sobie zna膰 tak偶e w procesie nauczania. W ukrai艅skim systemie edukacji wy偶ej ceni si臋 bezb艂臋dno艣膰 ni偶 samodzielno艣膰, dlatego nasze nalegania, aby prace by艂y niedoskona艂e, ale wykonywane bez pomocy, przyjmowali pocz膮tkowo z niedowierzaniem. Ka偶dy tydzie艅 jednak sprawia, 偶e znamy si臋 nawzajem lepiej i lepiej rozumiemy.
Studia w czasach niepewno艣ci
Wej艣cie w 艣wiat uczelniany jest trudne dla ka偶dego, a o ile偶 trudniejsze, gdy studiuje si臋 poza rodzimym krajem, w sytuacji, gdy w domu toczy si臋 wojna. Niepewno艣膰, bolesne wspomnienia, t臋sknota za bliskimi, strach o ich bezpiecze艅stwo, dylematy etyczne zwi膮zane z obran膮 drog膮 鈥� tak偶e temu studenci studi贸w polskich stawiaj膮 czo艂a bezustannie.
Jako wyk艂adowcy szanujemy ich si艂臋 i odwag臋, staramy si臋 otoczy膰 ich przychylno艣ci膮 i trosk膮, a jednocze艣nie jeste艣my wdzi臋czni za ich zaanga偶owanie, kreatywno艣膰 i liczne talenty, kt贸re obserwujemy w czasie zaj臋膰. Z ca艂ego serca 偶yczymy im, aby jak najszybciej mogli wr贸ci膰 do domu, a jednocze艣nie chcieliby艣my, 偶eby zostali, bo wiemy, 偶e polskie spo艂ecze艅stwo jest dzi臋ki nim bogatsze.
Tekst: dr Iwona Dembowska-Wosik, Wydzia艂 Filologiczny U艁
Redakcja: Centrum Komunikacji i PR U艁
Misja台 Uniwersytetu 艁o虂dzkiego jest rzetelne prowadzenie badan虂 naukowych oraz aktywne g艂oszenie prawdy z nich p艂yna台cej, tak by ma台drze kszta艂cic虂 kolejne pokolenia, byc虂 uz虈ytecznym dla spo艂eczen虂stwa oraz odwaz虈nie odpowiadac虂 na wyzwania wspo虂艂czesnego s虂wiata. Doskona艂o艣膰 naukowa jest dla nas zawsze najlepszym kompasem. Nasze warto艣ci to: odwaga, ciekawo艣膰, zaanga偶owanie, wsp贸艂praca i szacunek.