Dnia 16 wrze艣nia w zasadzce pod U艂azowem ko艂o Lubaczowa poleg艂 dow贸dca wykrwawionej i okr膮偶onej 21 Dywizji Piechoty G贸rskiej z Armii 鈥濳rak贸w鈥� genera艂 brygady J贸zef Kustro艅, by艂y legionista II Brygady. A偶 trzech oficer贸w w randze genera艂a brygady ponios艂o 艣mier膰 w ko艅cowej fazie epickiej bitwy nad Bzur膮.
18 wrze艣nia w gaj贸wce Januszew pod I艂owem zmar艂 z ran Franciszek W艂ad, dow贸dca 14 Dywizji Piechoty z Armii 鈥濸ozna艅鈥�. Podczas I wojny 艣wiatowej jako oficer austriacki niemal okr膮偶y艂 艣wiat, by z niewoli rosyjskiej przez Azj臋 i Ameryk臋 P贸艂nocn膮 powr贸ci膰 do Europy.
19 wrze艣nia w Tu艂owicach skona艂 ranny wcze艣niej w walce Stanis艂aw Grzmot-Skotnicki, dow贸dca grupy operacyjnej kawalerii. W 1914 r. nale偶a艂 do legendarnej 鈥瀞i贸demki Beliny鈥�, pionier贸w odrodzonej polskiej jazdy.
Z kolei 22 wrze艣nia w ataku na bagnety pod 艁omiankami podczas przebijania si臋 do stolicy zgin膮艂 dow贸dca grupy operacyjnej Armii 鈥濸omorze鈥� Miko艂aj Bo艂tu膰. Ten weteran polskich formacji w Rosji podczas I wojny i obro艅ca Zamo艣cia w 1920 roku. Uwa偶any by艂 za jednego z bardziej utalentowanych polskich dow贸dc贸w.
Najwy偶szym rang膮 i najstarszym wiekiem w艣r贸d poleg艂ych by艂 75-letni genera艂 dywizji w stanie spoczynku Eugeniusz de Henning-Michaelis, weteran wojny rosyjsko-japo艅skiej, by艂y dow贸dca polskiego III Korpusu na Ukrainie i wiceminister spraw wojskowych. Po opuszczeniu Warszawy 14 wrze艣nia zosta艂 zastrzelony przez niemiecki patrol w Sino艂臋ce ko艂o Ka艂uszyna.
Genera艂 brygady w stanie spoczynku Stanis艂aw Rawicz-Dziewulski, by艂y oficer armii rosyjskiej i 鈥瀌owborczyk鈥�, ochotniczo bra艂 udzia艂 w obronie Warszawy. Zmar艂 z ran ju偶 po zako艅czeniu walk, 18 pa藕dziernika.
Prawdziwa hekatomba polskiej generalicji by艂a jednak rezultatem agresji sowieckiej rozpocz臋tej 17 wrze艣nia. Jej zapowiedzi膮 by艂a 艣mier膰 genera艂a brygady J贸zefa Olszyny-Wilczy艅skiego, dow贸dcy Grupy Operacyjnej 鈥濭rodno鈥�, legionisty z pi臋kn膮 kart膮 bojow膮 w I Brygadzie i w wojnie z bolszewick膮 Rosj膮.
22 wrze艣nia, podczas pr贸by dotarcia na Litw臋, zosta艂 schwytany i brutalnie zamordowany przez czerwonoarmist贸w w rejonie Sopo膰ki艅 na Grodzie艅szczy藕nie.
Og贸艂em w wyniku dzia艂a艅 sowieckich 艣mier膰 ponios艂o prawdopodobnie 37 polskich genera艂贸w. By艂o w艣r贸d nich 12 je艅c贸w z Kozielska i Starobielska zg艂adzonych w Katyniu i Charkowie, a tak偶e inni wi臋藕niowie NKWD zamordowani, zmarli lub zaginieni.
Warto tak偶e wspomnie膰 o generalskich stratach naszych przeciwnik贸w. Pierwszy genera艂 poleg艂y podczas wojny by艂 Niemcem. Genera艂 major policji i SS-Brigadef眉hrer Wilhelm Fritz von Roettig zgin膮艂 w potyczce pod Opocznem 10 wrze艣nia.
Z kolei 22 wrze艣nia, w dniu w kt贸rym stracili 偶ycie tak偶e Bo艂tu膰 i Wilczy艅ski, na przedpolach prawobrze偶nej Warszawy poleg艂 jeden z najbardziej znanych niemieckich genera艂贸w Werner von Fritsch. By艂y dow贸dca wojsk l膮dowych, odsuni臋ty w 1938 r. w wyniku intryg nazistowskich lider贸w, w kampanii polskiej bra艂 udzia艂 jako 鈥瀐onorowy鈥� dow贸dca pu艂ku artylerii. Chocia偶 obaj oficerowie nie zaliczali si臋 do czynnej kadry dow贸dczej Wehrmachtu, ich 艣mier膰 by艂a presti偶ow膮 鈥瀢padk膮鈥� i kontrastowa艂a z propagandow膮 wizj膮 鈥炁俛twego鈥� zwyci臋stwa Rzeszy.
Tekst: dr hab. Jacek Pietrzak, Instytut Historii U艁
Redakcja: Centrum Promocji U艁