Sekcja Bada艅 Komunikacji Spo艂ecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, Katedra Socjologii Kultury Uniwersytetu 艁贸dzkiego oraz Konsorcjum Naukowe Analiza Dyskursu zapraszaj膮 na konferencj臋 pt.
CZY TRZEBA BRONI膯 SPO艁ECZE艃STWA? KONFERENCJA NAUKOWA W 100. ROCZNIC臉 URODZIN MICHELA FOUCAULTA
15 pa藕dziernika 2026 roku mija setna rocznica urodzin Michela Foucaulta, jednego z najwa偶niejszych i najbardziej rozpoznawalnych intelektualist贸w XX wieku. Odcisn膮艂 wyra藕ny stempel na humanistyce i naukach spo艂ecznych. Jego metoda analityki w艂adzy mia艂a znacz膮cy wp艂yw na my艣lenie o wsp贸艂zale偶no艣ciach panowania, wiedzy, ja藕ni i wolno艣ci, a jego koncepcja asymetrycznej relacji mi臋dzy s艂owami a rzeczami odegra艂a kluczow膮 rol臋 w semiotyce kultury, lingwistyce dyskursu i dla rozwoju perspektywy badawczej analizy dyskursu.
W Polsce Foucault od dawna jest istotnym punktem odniesienia. Od lat 70. XX wieku jego teksty by艂y systematycznie t艂umaczone na j臋zyk polski. W okresie PRL-u Foucault mia艂 opini臋 lewicowego intelektualisty o orientacji antykomunistycznej. W III RP poj臋膰 i kategorii z jego p贸藕nych prac i wyk艂ad贸w z Coll猫ge de France zacz臋to u偶ywa膰 jako 鈥瀞krzynki z narz臋dziami鈥� do krytyki neoliberalizmu oraz do mobilizacji dyskurs贸w emancypacyjnych.
W wyk艂adach zebranych w tomie 鈥濼rzeba broni膰 spo艂ecze艅stwa鈥� przekonywa艂, 偶e w nowoczesnym spo艂ecze艅stwie kontrolowane s膮 nie tylko tryby wytwarzania wiedzy, ale tak偶e jej krytyki. Op贸r przeciw w艂adzy jest jednocze艣nie sprzeciwem wobec okre艣lonej wiedzy, a prawda wojny i walki staje si臋 dominuj膮c膮 prawd膮 o 艣wiecie. 鈥濸oznanie zosta艂o wynalezione, jednak prawda zosta艂a wynaleziona jeszcze p贸藕niej鈥� 鈥� pisze Foucault za Nietzschem w 鈥濿yk艂adach o woli wiedzy鈥�. Jego zdaniem mi臋dzy poznaniem, prawd膮 i wiedz膮 istnieje zwi膮zek oparty na przygodno艣ci, a nie na konieczno艣ci. Wola wiedzy prowadzi do pochwycenia poznania w struktury dyskursu naukowego i uczynienia d膮偶enia do prawdy narz臋dziem spo艂ecznie rozproszonej w艂adzy. Mo偶na powiedzie膰, 偶e to napi臋cie stawia jednostk臋 w szczeg贸lnej pozycji mediatora mi臋dzy wiedz膮, konstytuuj膮c膮 cz艂owieka jako podmiot indywidualny i spo艂eczny, a prawd膮, kt贸rej 藕r贸d艂em jest wiedza podmiotu o sobie i o 艣wiecie.
Dzisiaj poj臋cie woli wiedzy wydaje si臋 przegrywa膰 z konkurencyjnymi terminami. To raczej postprawda, postrozum, pseudonauka, dezinformacja czy agnotologia s膮 wiod膮cymi oraz znajduj膮cymi najszerszy medialny odd藕wi臋k narz臋dziami opisu i krytyki instrumentalizacji prawdy. Za instrumentalizacj臋 maj膮 by膰 odpowiedzialne antagonizuj膮ce spo艂ecze艅stwo si艂y polityczne, globalne korporacje i Big-Techy, ekspansja sztucznej inteligencji, a tak偶e zmiany kulturowe, kt贸re skutkuj膮 prymatem podmiotu 鈥� jego perspektywy, osobistego do艣wiadczenia, po艂o偶enia spo艂ecznego czy dobrostanu psychicznego 鈥� w decydowaniu o tym, co jest prawd膮, a co fa艂szem, co jest wiedz膮 warto艣ciow膮, a co bezwarto艣ciow膮. Wydaje si臋, 偶e do bada艅 genealogii tych przemian nadal u偶yteczne mog膮 by膰 poj臋cia Foucaulta, m.in. w艂adza-wiedza, parezja, aleturgia, techniki siebie, rz膮domy艣lno艣膰, dyspozytyw czy subiektyfikacja.
W ha艣le 鈥瀟rzeba broni膰 spo艂ecze艅stwa鈥� Foucault s艂ysza艂 chichot historii, w toku kt贸rej z opresyjnego wynalazku struktur spo艂ecznych i poznawczych ludzie uczynili gwaranta swoich praw i wolno艣ci. 鈥�(鈥�) Foucault, kt贸ry pewnego dnia wyzywaj膮co okre艣li艂 siebie mianem 禄szcz臋艣liwego optymisty芦, by艂 cz艂owiekiem zagro偶onym, kt贸ry, cho膰 si臋 z tym nie afiszowa艂, mia艂 jasn膮 艣wiadomo艣膰 niebezpiecze艅stw, na jakie jeste艣my wystawieni; pyta艂 wi臋c, kt贸re s膮 najgro藕niejsze, a z kt贸rymi mo偶na gra膰 na zw艂ok臋鈥� 鈥� pisa艂, z nut膮 ironii, Michel Blanchot. Dzi艣 mo偶na si臋 zastanawia膰 nie tylko nad tym, co jest najwi臋kszym zagro偶eniem dla spo艂ecze艅stwa, czy trzeba broni膰 go przed jego najbardziej gorliwymi cz艂onkami, ale te偶 nad dylematem badawczym, czy trzeba broni膰 鈥瀞po艂ecze艅stwa鈥� jako kategorii porz膮dkuj膮cej namys艂 nad rzeczywisto艣ci膮.
W trakcie III og贸lnopolskiej konferencji naukowej Sekcji Bada艅 Komunikacji Spo艂ecznej PTS 鈥濩zy trzeba broni膰 spo艂ecze艅stwa?鈥� chcieliby艣my przyjrze膰 si臋 inspiracjom teoretycznym i metodologicznym, jakie mo偶na czerpa膰 z dorobku Foucaulta do badania wsp贸艂czesnych fenomen贸w zwi膮zanych z przemianami w艂adzy i wolno艣ci, produkcj膮 i cyrkulacj膮 wiedzy oraz prawdy, a tak偶e pozycj膮 podmiotu, etyk膮 i estetyk膮 jednostkowego 偶ycia. Zale偶y nam r贸wnie偶 na krytycznym b膮d藕 polemicznym spojrzeniu na my艣l Foucaulta oraz postawieniu pytania o jej aktualno艣膰 i przydatno艣膰 badawcz膮.
Zaproszenie do udzia艂u w konferencji kierujemy do os贸b reprezentuj膮cych r贸偶ne dziedziny (socjologia, filozofia, antropologia, lingwistyka, historia, pedagogika, psychologia spo艂eczna, politologia, medioznawstwo i inne).
Zach臋camy do nadsy艂ania zg艂osze艅 wpisuj膮cych si臋 w jeden z dw贸ch format贸w:
1) Referat. Prosimy o referaty teoretyczne, empiryczne, przedstawiaj膮ce analizy por贸wnawcze dorobku Michela Foucaulta i innych badaczy oraz prezentuj膮ce wyniki bada艅 w艂asnych. Wyst膮pienia w tym formacie powinny odnosi膰 si臋 do jednego lub kilku poni偶szych zagadnie艅:
- miejsca dorobku Michela Foucaulta w humanistyce i naukach spo艂ecznych w Polsce i na 艣wiecie,
- inspiracji teoretycznych i metodologicznych czerpanych od Foucaulta do aktualnych bada艅 nad problematyk膮 w艂adzy, wiedzy, prawdy i podmiotu,
- krytyki spo艂ecznej i krytyki poj臋cia 鈥瀞po艂ecze艅stwa鈥� z odniesieniem do prac Foucaulta,
- zastosowa艅 poj臋膰 i kategorii Foucaulta do budowania wsp贸艂czesnej teorii spo艂ecznej,
- przemian kondycji wiedzy, prawdy i podmiotu oraz po艂膮czenia r贸偶nych podej艣膰 do konceptualizacji i badania tej problematyki z poj臋ciami i kategoriami Foucaulta,
- konflikt贸w epistemicznych oraz konkuruj膮cych re偶im贸w wiedzy i prawdy, w tym relacji mi臋dzy wiedz膮 eksperck膮 a wiedz膮 oddoln膮 i potoczn膮,
- aktualno艣ci/nieaktualno艣ci inspiracji foucaultowskich dla bada艅 nad neoliberalizmem oraz aktualno艣ci/nieaktualno艣ci 鈥瀗eoliberalizmu鈥� jako poj臋cia opisuj膮cego wsp贸艂czesny model w艂adzy,
- krytyki koncepcji Foucaulta, zw艂aszcza w odniesieniu do badania wsp贸艂czesnych mechanizm贸w produkcji wiedzy i prawdy,
- (nie)mo偶liwo艣ci wykorzystania poj臋膰 Foucaulta w badaniach interdyscyplinarnych i ich translacji na j臋zyki r贸偶nych dyscyplin,
- obszar贸w, gdzie teoria lub metodologia inspirowana dorobkiem Foucaulta uleg艂a dezaktualizacji.
2) Wyst膮pienie seminaryjne. Zg艂oszenia do tego formatu powinny by膰 nadsy艂ane przez dwie osoby reprezentuj膮ce dwie dyscypliny akademickie (np. socjologi臋 i j臋zykoznawstwo; filozofi臋 i histori臋; pedagogik臋 i medioznawstwo itp.). Na to wyst膮pienie przewidziane b臋dzie 90 minut (艂膮cznie z dyskusj膮).Powinno ono przedstawia膰 analiz臋 wybranego materia艂u empirycznego (tekstu, rozmowy, materia艂u wideo itp.), kt贸ra stanie si臋 przedmiotem dyskusji seminaryjnej podczas konferencji. Celem analizy powinno by膰 pokazanie, jak reprezentowane dyscypliny mog膮 wykorzysta膰 lub przekszta艂ci膰 dorobek Foucaulta w pracy empirycznej na wybranym przyk艂adzie.
Ten format nawi膮zuje do cyklu seminari贸w metodologicznych pn. 鈥濻tyki 鈥� socjologia na stykach dyscyplin鈥�, organizowanych przez Sekcj臋 Bada艅 Komunikacji Spo艂ecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego.
Prosimy o przesy艂anie propozycji wyst膮pie艅 konferencyjnych (abstrakt do 250 s艂贸w) do 31 maja 2026 r. na adres: sbks@pts.org.pl. O decyzji w sprawie przyj臋cia zg艂oszenia powiadomimy do 20 czerwca.
Informacje organizacyjne:
- Konferencja b臋dzie si臋 odbywa膰 w trybie stacjonarnym. J臋zykiem konferencji jest j臋zyk polski.
- Miejsce obrad: Wydzia艂 Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu 艁贸dzkiego, ul. POW 3/5, 90-255 艁贸d藕
- Op艂ata konferencyjna (obejmuj膮ca koszty przerw kawowych, obiad贸w i materia艂贸w konferencyjnych) wynosi:
- 350 PLN 鈥� dla cz艂onk贸w Sekcji Bada艅 Komunikacji Spo艂ecznej PTS, doktorant贸w i student贸w
- 400 PLN 鈥� dla pozosta艂ych uczestnik贸w
- O terminach i numerze konta do wnoszenia op艂aty poinformujemy w osobnym komunikacie.
Przewidujemy mo偶liwo艣膰 publikacji artyku艂贸w pokonferencyjnych w numerze tematycznym 鈥濳ultury i Spo艂ecze艅stwa鈥� w 2028 roku.
Komitet naukowy i organizacyjny:
- Marek Czy偶ewski (Uniwersytet 艁贸dzki)
- Marcin Deutschmann (Uniwersytet Opolski)
- Karol Franczak (Uniwersytet 艁贸dzki)
- Agnieszka Kampka (SGGW w Warszawie)
- Adam Konopka (Uniwersytet Gda艅ski)
- Barbara Markowska-Marczak (Uniwersytet Civitas)
- Iwona M艂o藕niak (Uniwersytet Jagiello艅ski)
- Magdalena Nowicka-Franczak (Uniwersytet 艁贸dzki)
- Helena Ostrowicka (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy)
- Agnieszka Pantuchowicz (Uniwersytet SWPS)
- Anna Radiukiewicz (Instytut Studi贸w Politycznych PAN)
- Jerzy Stachowiak (Uniwersytet 艁贸dzki)
- Krzysztof 艢wirek (Uniwersytet Warszawski)
-
Urszula Topczewska (Uniwersytet Warszawski)
Patronat:
Oddzia艂 艁贸dzki Polskiego Towarzystwa Socjologicznego