Ameryka 鈥� kraj imigrant贸w
Truizmem jest m贸wienie, 偶e Stany Zjednoczone s膮 krajem imigrant贸w. Z jednej strony jest to rzecz oczywista, z drugiej jednak nie wszyscy zdaja sobie spraw臋 z tego, w jak znacznym stopniu imigranci odcisn臋li swoje pi臋tno na ameryka艅skiej gospodarce, przemy艣le czy kulturze.
Pocz膮tki sta艂ego europejskiego osadnictwa w P贸艂nocnej Ameryce datowane s膮 na pierwsze dziesi臋ciolecia XVII stulecia. Pocz膮tkowo osadnicy pochodzili z r贸偶nych kraj贸w europejskich, a prym wiedli kolonizatorzy pochodzenia portugalskiego i hiszpa艅skiego. Z czasem, coraz wi臋kszy odsetek osadnik贸w stanowili jednak przybysze z teren贸w Wielkiej Brytanii. Szacuje si臋, 偶e do oko艂o roku 1760 do ameryka艅skich kolonii dotar艂o oko艂o 560 tysi臋cy osadnik贸w brytyjskiego pochodzenia. Jednocze艣nie, mieszka艅cy kolonii przybyli wcze艣niej decydowali si臋 na za艂o偶enie, cz臋sto du偶ych, rodzin. Przyjmuje si臋, 偶e w roku 1760 kolonie zamieszkane by艂y ju偶 przez ponad 1,5 miliona mieszka艅c贸w (zar贸wno os贸b wolnych, jak i niewolnik贸w). A tylko w okresie kolejnych dwudziestu lat, tj. do czasu powstania Stan贸w Zjednoczonych, ameryka艅ska populacja liczy艂a ponad 2,7 miliona mieszka艅c贸w. Liczby te pokazuj膮 w jakim tempie dochodzi艂o do przyrostu naturalnego w dawnych koloniach i m艂odej republice. Bez w膮tpienia znaczny wzrost liczby mieszka艅c贸w zwi膮zany by艂 w艂a艣nie z imigracj膮 i nadziej膮 na znalezienie w Ameryce P贸艂nocnej nowego, lepszego 偶ycia.
Imigracja nie usta艂a tak偶e po uzyskaniu przez Stany Zjednoczone niepodleg艂o艣ci. Proces powi臋kszania pa艅stwa w kierunku zachodnim, najpierw poprzez utworzenie tzw. Terytorium P贸艂nocnozachodniego i Po艂udniowozachodniego (kt贸rych granice si臋ga艂y mniej wi臋cej do linii dorzecza Missisipi), nast臋pnie zakup Luizjany od Francji (kt贸ra w贸wczas obejmowa艂a znaczne tereny wsp贸艂czesnych 艣rodkowych Stan贸w Zjednoczonych, tzw. obszar Trans-Missisipi), a tak偶e nabytki terytorialne wynikaj膮ce z dzia艂a艅 zbrojnych i traktat贸w pokojowych zawartych z Meksykiem doprowadzi艂y do znacznego powi臋kszenia si臋 mo偶liwo艣ci zasiedlania terytorium Stan贸w Zjednoczonych w ci膮gu pierwszych kilku dekad dziewi臋tnastego wieku. Tym samym nowe zdobycze terytorialne sta艂y si臋 narz臋dziem nap臋dzania nowych fal imigracyjnych. Rz膮d federalny i rz膮dy stanowe robi艂y wszystko by przyci膮gn膮膰 nowych osadnik贸w. Osi膮gane by艂o to m.in. poprzez tworzenie regulacji prawnych korzystnych dla przybysz贸w. Regulacje te dotyczy艂y preferencyjnych zasad zakupu ziemi, u艂atwie艅 zwi膮zanych z zak艂adaniem dzia艂alno艣ci gospodarczej oraz licznych dotacji dla du偶ych przedsi臋biorstw np. kolejowych, kt贸re mia艂y na celu stworzenie transkontynentalnej sieci kolejowej. Dobre warunki dawane 鈥瀗a start鈥�, przynios艂y efekt w gigantycznym wzro艣cie populacji. Gdy Stany Zjednoczone zbli偶a艂y si臋 do obchod贸w swoich setnych 鈥瀠rodzin鈥�, populacja ameryka艅ska osi膮gn臋艂a ju偶 prawie liczb臋 50 milion贸w mieszka艅c贸w.
Wiek dziewi臋tnasty to tak偶e otwarcie si臋 na nowe kierunki imigracji. Opr贸cz tradycyjnie wyruszaj膮cych do Stan贸w Zjednoczonych mieszka艅c贸w Wielkiej Brytanii, do P贸艂nocnej Ameryki zacz臋艂o przybywa膰 coraz wi臋cej Irlandczyk贸w, Niemc贸w, Skandynaw贸w, mieszka艅c贸w Europy 艢rodkowo-Wschodniej, a tak偶e mieszka艅c贸w Chin. Przybysze zamieszkiwali ca艂y kraj, podejmuj膮c po swoim przybyciu r贸偶norakie prace. Wielu z nich odnosi艂o wi臋ksze b膮d藕 mniejsze sukcesy zawodowe. To w tym okresie coraz wyra藕nie zacz膮艂 kszta艂towa膰 si臋 etos American Dream.
W pierwszej po艂owie dwudziestego wieku ameryka艅ska imigracja zmala艂a. Zwi膮zane by艂o to z restrykcyjnymi przepisami, kt贸re wprowadzone zosta艂y w latach dwudziestych, a kt贸re przetrwa艂y do po艂owy lat sze艣膰dziesi膮tych. Wprowadzone zosta艂y limity narodowo艣ciowe. Proces zalegalizowania pobytu stawa艂 si臋 coraz bardziej skomplikowany i zbiurokratyzowany. Niezale偶nie jednak od tego, imigranci z niekt贸rych kraj贸w mogli liczy膰 na lepsze traktowanie. Latynosi nie zostali obj臋ci limitami. Kraje azjatyckie zosta艂y natomiast z procesu imigracji niemal w ca艂o艣ci wy艂膮czone (wyj膮tkiem by艂o 艂膮czenie rodzin).
Na fali reform spo艂ecznych okre艣lanych mianem ruchu praw obywatelskich (Civil Rights Movements), w latach pi臋膰dziesi膮tych i sze艣膰dziesi膮tych dwudziestego wieku, dosz艂o do licznych zmian w zakresie obowi膮zuj膮cego prawa. Ruch odcisn膮艂 tak偶e swoje pi臋tno na kwestie migracyjne. W roku 1965, na podstawie Ustawy o Imigracji i Narodowo艣ci (Immigration and Nationality Act) zniesiono system limit贸w ilo艣ciowych. W nast臋pstwie tego rozpocz膮艂 si臋 proces stopniowego odbudowywania si臋 populacji imigranckiej w Stanach Zjednoczonych. Tym razem jednak, g艂贸wnym kierunkiem, z kt贸rego pochodzili nowi imigranci by艂y Azja, Bliski Wsch贸d i Afryka.
W kolejnych dziesi臋cioleciach imigracyjne fale zmienia艂y swoje pochodzenie. W nast臋pstwie wojny wietnamskiej, do Stan贸w Zjednoczonych dotar艂a powa偶na grupa Wietnamczyk贸w. Schy艂ek i niestabilno艣膰 sytuacji politycznej w tzw. bloku wschodnim w latach osiemdziesi膮tych, przyczyni艂a si臋 z kolei do wzrostu ilo艣膰 imigrant贸w ze 艢rodkowej i Wschodniej Europy.
Skomplikowany status nielegalnych imigrant贸w
Wzrost liczby imigrant贸w przybywaj膮cych do Stan贸w Zjednoczonych od po艂owy lat sze艣膰dziesi膮tych dwudziestego wieku zaowocowa艂 nie tylko wzrostem legalnych przyby膰, ale tak偶e i doprowadzi艂 do powstania nowego powa偶nego zjawiska, jakim jest imigracja nielegalna. Zjawisko to by艂o znane ju偶 wcze艣niej, gdy system limit贸w narodowo艣ciowych zmusza艂 niekt贸rych przybysz贸w do przedostania si臋 do Stan贸w Zjednoczonych w spos贸b nielegalny. Dopiero jednak od schy艂ku lat siedemdziesi膮tych notuje si臋 wyra藕ny wzrost nielegalnej imigracji. Wed艂ug danych z 2021 roku w Stanach Zjednoczonych przebywa艂o nielegalnie 10,5 miliona ludzi (rekord odnotowano oko艂o 2007-2008 roku, gdy populacj臋 nielegalnych imigrant贸w szacowano na ponad 12 milion贸w ludzi). Warto doda膰, 偶e na pocz膮tku lat dziewi臋膰dziesi膮tych ubieg艂ego stulecia ta liczba oscylowa艂a na poziomie oko艂o 3,5 miliona os贸b.
Ze wzgl臋du jednak na specyfik臋 ameryka艅skiego prawa imigracyjnego, nie ka偶dy nielegalny pobyt w Stanach Zjednoczonych mo偶e by膰 traktowany w taki sam spos贸b. Istniej膮 r贸偶ne okoliczno艣ci, w kt贸rych dochodzi do uzyskania statusu tzw. unauthorized / undocumented immigrants 鈥� nieuprawnionych / nieudokumentowanych imigrant贸w.
Najbardziej oczywistym powodem, dla kt贸rego w Stanach Zjednoczonych pojawiaj膮 si臋 nielegalni imigranci jest przekroczenie granicy pa艅stwa w spos贸b niedozwolony, tj. bez przej艣cia kontroli granicznej. Tego rodzaju sytuacje dotycz膮 zasadniczo po艂udniowej granicy Stan贸w Zjednoczonych, gdzie przybysze ze 艢rodkowej i Po艂udniowej Ameryki masowo staraj膮 si臋 dosta膰 na terytorium Stan贸w Zjednoczonych. Trudno okre艣li膰 liczb臋 os贸b, kt贸ra w ten spos贸b stara si臋 przedosta膰 na p贸艂noc, jednak niechlubny rekord zatrzyma艅 nielegalnych imigrant贸w na granicy z Meksykiem pad艂 w roku 2023, gdy ameryka艅ska stra偶 graniczna interweniowa艂a 249741 razy (co ciekawe do sierpnia 2024 interweniowa艂a 鈥瀓edynie鈥� nieca艂e 60000 razy).
Innym, r贸wnie cz臋stym przypadkiem nielegalnego przebywania w Stanach Zjednoczonych jest pozostanie na ich terytorium po up艂ywie wa偶no艣ci uzyskanych wcze艣niej dokument贸w. Dotyczy膰 to mo偶e przekroczenia 90 dniowego okresu pobytu na podstawie tzw. ESTA (nazwa systemu autoryzacji podr贸偶y do Stan贸w Zjednoczonych dla mieszka艅c贸w kraj贸w znajduj膮cych si臋 na li艣cie programu podr贸偶y bezwizowych), zako艅czenia celu podr贸偶y, dla kt贸rego wiza zosta艂a wydana (np. wizy J-1 s膮 wydawane m.in. dla os贸b studiuj膮cych w Stanach Zjednoczonych), czy przekroczenia dziesi臋cioletniego okresu, na kt贸ry zosta艂a wydana karta sta艂ego pobytu (tzw. Zielona Karta).
Oddzieln膮 grup膮 os贸b, kt贸re nielegalnie przebywaj膮 na terytorium Stan贸w Zjednoczonych s膮 tzw. Marzyciele (Dreamers). S膮 to osoby, kt贸re jako dzieci (przed szesnastym rokiem 偶ycia) przekroczy艂y nielegalnie granic臋 Stan贸w Zjednoczonych wraz ze swoimi rodzicami b膮d藕 opiekunami prawnymi. Tym samym s膮 to osoby, kt贸re nie mia艂y mo偶liwo艣ci wyra偶enia swojej woli dotycz膮cej wjechania na terytorium Stan贸w Zjednoczonych. Jednocze艣nie osoby te dotar艂y do Stan贸w Zjednoczonych w bardzo m艂odym wieku, przez co ca艂膮 edukacj臋 odby艂y tam, a kraju swego pochodzenia bardzo cz臋sto nie znaj膮. Czuj膮 si臋 oni Amerykanami, chocia偶 ich sytuacja prawna jest nieuregulowana.
Czy nic si臋 nie da zrobi膰?
Kryzys imigracyjny jest dzi艣 rzecz膮, co do istnienia kt贸rej nie ma w膮tpliwo艣ci. Pojawia si臋 jedynak pytanie czy mo偶na co艣 zrobi膰 w celu jego rozwi膮zania. W ci膮gu ostatniej dekady, podj臋te zosta艂y dwie powa偶ne pr贸by regulacji problemu imigracji.
Od pocz膮tku dwudziestego pierwszego wieku Kongres kilkukrotnie dyskutowa艂 na temat wydania tzw. Dream Act, w celu uregulowania sytuacji tzw. Dremers贸w. Pr贸by jego przyj臋cia podj臋te zosta艂y w roku 2007 oraz 2011. Kolejne projekty dyskutowane by艂y zar贸wno w Izbie Reprezentant贸w, jak i Senacie. W obu przypadkach dosz艂o jednak do obstrukcji parlamentarnej (w roku 2007 zastosowanej przez obie partie, za艣 w roku 2011 przez Republikan贸w), kt贸re skutecznie przerwa艂y proces legislacyjny. W odpowiedzi na te dzia艂ania, administracja Baracka Obamy podj臋艂a decyzj臋 o wprowadzeniu programu okre艣lanego mianem DACA (Deferred Action for Childhood Arrivals 鈥� Odroczone dzia艂ania dotycz膮ce przybycia jako dziecko). Program DACA zosta艂 opracowany i og艂oszony w drodze aktu w艂adzy wykonawczej. Program wprowadzono w roku 2012, jednak pocz膮wszy od 2014 roku Parta Republika艅ska rozpocz臋艂a proces dyskredytacji programu, doprowadzaj膮c do jego oceny przez s膮dy. Po obj臋ciu w艂adzy przez Donalda Trumpa, administracja nowego prezydenta rozpocz臋艂a proces wygaszania programu, za艣 kolejna pr贸ba przyj臋cia Dream Act w Kongresie po raz kolejny nie przynios艂a efekt贸w. Dzia艂ania Donalda Trumpa r贸wnie偶 przynios艂y reakcj臋 os贸b zainteresowanych i doprowadzi艂y do oceny decyzji Prezydenta przez S膮d Najwy偶szy, kt贸ry stwierdzi艂, i偶 dzia艂anie zmierzaj膮ce do usuni臋cia programu mog艂y naruszy膰 prawo, jednak sam S膮d Najwy偶szy nie wypowiedzia艂 si臋 w sprawie zgodno艣ci z prawem decyzji Baracka Obamy dotycz膮cej zainicjowania programu. W roku 2021 Joe Biden przywr贸ci艂 program DACA, co z kolei rozpocz臋艂a now膮 fal臋 spraw s膮dowych, kt贸re zainicjowane zosta艂y przez osoby zwi膮zane z Parti膮 Republika艅sk膮. Do chwili obecnej program pozostaje nadal przedmiotem oceny s膮dowej.
Opr贸cz kontrowersji zwi膮zanych z DACA, administracja Joe Bidena podejmowa艂a pr贸by przygotowania nowego rozwi膮zana prawnego, kt贸re mia艂oby przynie艣膰 rozwi膮zanie sytuacji na granicy meksyka艅skiej. Administracja aktualnego Prezydenta Stan贸w Zjednoczonych stara艂a si臋 w roku 2023 doprowadzi膰 do ponadpartyjnego porozumienia dotycz膮cego opracowania ustawy reformuj膮cej system imigracyjny. Ustawa mia艂a m.in. przewidywa膰 rozwi膮zania dotycz膮ce stworzenia szybszej 艣cie偶ki dla niekt贸rych grup nielegalnych imigrant贸w, w celu uzyskania przez nich legalnego statusu w Stanach Zjednoczonych. Ostatecznie na pocz膮tku 2024 dosz艂o do przerwania rozm贸w i zako艅czenia prac nad ustaw膮, co zwi膮zane by艂o z naciskami, jakie Donald Trump wywiera艂 na republika艅skich senator贸w. Aktualnie dalsze prace nad ustaw膮 si臋 nie tocz膮. Jedynie w czerwcu b.r. Joe Biden przyj膮艂 w drodze swoich uprawnie艅 w艂adzy wykonawczej przedstawi艂 pewne drobne zmiany dotycz膮ce uzyskiwania obywatelstwa oraz udzielania pozwolenia na pobyt w Stanach Zjednoczonych dla os贸b pragn膮cych tam studiowa膰 (te regulacje dotycz膮 tak偶e tzw. dreamers贸w).
Co o imigrantach maj膮 do powiedzenia kandydaci na urz膮d prezydenta
Jak wida膰, kwestia imigracji jest silnie uwik艂ana w dyskurs polityczny w Stanach Zjednoczonych. Tak偶e w trakcie tegorocznej kampanii wyborczej temat ten bardzo cz臋sto ujawnia si臋 w r贸偶nych wypowiedziach kandydat贸w. Kandydaci byli pytani o kwestie nielegalnej imigracji tak偶e w trakcie wrze艣niowej debaty prezydenckiej.
Donald Trump, kt贸ry konsekwentnie stoi na stanowisku, i偶 nielegalni imigranci s膮 najpowa偶niejszym problemem przed jakim stoj膮 obecnie Stany Zjednoczone, utrzymuje, 偶e wraz z ponownym doj艣ciem do w艂adzy ma zamiar rozpocz膮膰 najwi臋ksz膮 w dziejach procedur臋 masowego wywiezienia nielegalnych imigrant贸w z terytorium Stan贸w Zjednoczonych. Dzia艂anie te mia艂yby by膰 powi膮zane z relokowaniem wojsk l膮dowych na tereny przygraniczne oraz dokonywaniem masowych kontroli w zak艂adach pracy. W wypowiedziach Donalda Trumpa pojawia si臋 ponownie koniczno艣膰 budowy mury na granicy z Meksykiem (sztandarowy projekt z kampanii w roku 2016 roku, kt贸ry nigdy za prezydentury Trumpa nie zosta艂 w ca艂o艣ci zrealizowany), a tak偶e konieczno艣膰 wprowadzenia ogranicze艅 dotycz膮cych legalnej imigracji do Stan贸w Zjednoczonych.
Z drugiej strony, Kamala Harris prezentuje zdecydowanie bardziej zachowawcz膮 postaw臋 w stosunku do tematyki imigracji. W trakcie spotka艅 wyborczych powraca ona wielokrotnie do konieczno艣膰 opracowania nowej ustawy reformuj膮cej system migracyjny w Stanach Zjednoczonych. Jednocze艣nie jednak oddala si臋 od za艂o偶e艅 reformy prezentowanych przez Joe Bidena, podkre艣laj膮c, i偶 niezb臋dne s膮 zdecydowane kroki prewencyjne, budowa o艣rodk贸w, w kt贸rych nielegalni imigranci b臋d膮 przebywali po zatrzymaniu oraz rozbudowa technologii maj膮cej na celu walk臋 z przemytem narkotyk贸w. Jednocze艣nie kandydatka Demokrat贸w pragnie zwi臋kszy膰 mo偶liwo艣膰 nabycia legalnego pobytu w Stanach Zjednoczonych poprzez rozszerzenie programu Zielonej Karty (o 13% w przypadku pozwolenia na prac臋 oraz 7% w przypadku kart wydawanych dla cz艂onk贸w rodzin).
Tekst: dr hab. 艁ukasz Jan Korporowicz, prof. U艁
Centre for Anglo-American Legal Tradition / Katedra Prawa Rzymskiego
ORCID: 0000-0002-5725-5018
Artyku艂 jest cz臋艣ci膮 serii ConLaw24, w kt贸rej Centre for Anglo-American Legal Tradition przybli偶a zawi艂o艣ci ameryka艅skiego systemu prawno-politycznego. W ka偶dy wtorek do dnia wybor贸w b臋dziemy publikowali kolejne teksty.