Animizm - co to jest?
Prof. Ma艂gorzata Karpi艅ska-Krakowiak m贸wi:
Wyobra藕 sobie, 偶e w du偶ym po艣piechu wychodzisz z domu. Zak艂adasz buty, narzucasz na ramiona kurtk臋, chwytasz plecak z portfelem i telefonem. Stajesz w drzwiach i chcesz je zamkn膮膰, ale gdzie s膮 klucze? Szukasz ich w kieszeniach, w plecaku. Wracasz do domu i nerwowo biegasz po pokojach zagl膮daj膮c pod kanap臋, pod poduszki. Po kilku minutach nerwowego szukania my艣lisz sobie 鈥濩o za z艂o艣liwe, wredne bestie! Celowo si臋 schowa艂y!鈥�. Nie zauwa偶asz, 偶e w艂a艣nie dokona艂e艣/a艣 w my艣lach animizacji tych biednych kluczy, kt贸re de facto nie maj膮 wolnej woli, nie mog膮 by膰 z艂o艣liwe i nie mog膮 si臋 schowa膰.
Animizm to spos贸b postrzegania przedmiot贸w nieo偶ywionych jako 偶ywych i posiadaj膮cych w艂asn膮 wol臋. Animizm wyewoluowa艂 jako strategia percepcyjna u艂atwiaj膮ca nam podejmowanie szybkich decyzji i obcowanie z otaczaj膮cym nas, nieprzewidywalnym 艣wiatem. Animizm by艂 i jest stosowany przez ludzi pochodz膮cych z r贸偶nych kraj贸w i kr臋g贸w kulturowych. Naj艂atwiej mo偶na go obserwowa膰 w艣r贸d bawi膮cych si臋 dzieci, ale doro艣li r贸wnie cz臋sto go wykorzystuj膮 by wyt艂umaczy膰 sobie, co si臋 dzieje dooko艂a (np. kiedy denerwujemy si臋, 偶e nasz samoch贸d popsu艂 si臋 by zrobi膰 nam na z艂o艣膰 albo kiedy wydaje nam si臋, 偶e ruch w pobliskich krzakach to jakie艣 zwierz臋 lub okropny potw贸r).
Marketingowcy od lat wykorzystuj膮 proces pokrewny wobec animizmu zwany antropomorfizacj膮 (nadawanie przedmiotom cech ludzkich) by nak艂oni膰 nas do zwi臋kszonych zakup贸w. Postrzeganie obiekt贸w w kategoriach istoty ludzkiej u艂atwia nawi膮zanie relacji i zwi臋ksza przywi膮zanie, dlatego cz臋sto jeste艣my bombardowani przez przekazy o produktach, kt贸re wygl膮daj膮 lub zachowuj膮 si臋 jak ludzie (cukierki M&Ms, opony Michelin, margaryna Kasia). Jednak偶e my艣lenie antropomorficzne ma pewne ograniczenia.
Po pierwsze nie zawsze prowadzi ono do pozytywnych reakcji emocjonalnych (vide tzw. 鈥瀌olina niesamowito艣ci鈥� i uczucie dyskomfortu, gdy widzimy antropomorficzne roboty), a po drugie 鈥� nie zawsze da si臋 je uruchomi膰. Na przyk艂ad, okazuje si臋, 偶e antropomorfizm 艂atwo jest uaktywni膰 g艂贸wnie w艣r贸d os贸b ogarni臋tych poczuciem bezsilno艣ci, samotno艣ci, spo艂ecznego wykluczenia lub o konserwatywnych (versus liberalnych) pogl膮dach politycznych. Jak pokazuj膮 badania naukowc贸w, takich ogranicze艅 nie ma w przypadku animizmu.
Jak sobie z tym radzi膰?
T艂umaczy prof. Ma艂gorzata Karpi艅ska-Krakowiak:
W naszych badaniach wysz艂o, 偶e my艣lenie animistyczne mo偶na 艂atwiej uruchomi膰 ni偶 antropomorfizm oraz szczeg贸lnie 艂atwo jest to zrobi膰 w艣r贸d os贸b, kt贸re cho膰 troch臋 s膮 przes膮dne. Wystarczy, 偶e nosimy przy sobie talizman szcz臋艣cia, zrywamy czterolistn膮 koniczyn臋 lub raz na jaki艣 czas unikniemy czarnego kota 鈥� to ju偶 艣wiadczy o naszej mniejszej lub wi臋kszej przes膮dno艣ci. To r贸wnie偶 wystarczy by by膰 bardziej sk艂onnym do animizowania, a w konsekwencji do wi臋kszej podatno艣ci na przekazy perswazyjne o markach i produktach (nawet tak banalnych jak ciasteczka czy jogurt).
I podsumowuje -
Jak sobie z tym radzi膰? Nie ma jednej recepty. Wa偶ne by艣my byli 艣wiadomi tego efektu i starali si臋 go unikn膮膰. Warto przywo艂ywa膰 logiczne argumenty, racjonalne my艣lenie 鈥� szczeg贸lnie w kontek艣cie decyzji zakupowych. Problemem jest to, 偶e niezwykle trudno powstrzyma膰 si臋 od przes膮dno艣ci. Wiedz膮 o tym hazardzi艣ci, sportowcy oraz wszystkie osoby, kt贸re stoj膮 przed r贸偶nego rodzaju wyzwaniami, niepewno艣ci膮 i ryzykiem (jak na przyk艂ad nowo偶e艅cy, studenci czy pasa偶erowie samolotu w pi膮tek 13-go).
Tekst mo偶na przeczyta膰 .
Malgorzata Karpinska-Krakowiak, Martin Eisend (2021), The Effects of Animistic Thinking, Animistic Cues, and Superstitions on Brand Responses on Social Media, 鈥淛ournal of Interactive Marketing鈥�, 55, 104鈥� 117 (IF = 5.09; 200 pkt.).
Tekst: dr hab. Ma艂gorzata Karpi艅ska-Krakowiak, prof. U艁, Wydzia艂 Studi贸w Mi臋dzynarodowych i Politologicznych U艁
Do艂膮cz do grupy i dziel si臋 wiedz膮!