Drzewa jak malowane
Jedn膮 z najpi臋kniejszych cech jesiennego krajobrazu s膮 zmieniaj膮ce si臋 kolory li艣ci na drzewach. Z艂ota polska jesie艅 to 偶贸艂cie, pomara艅cze, czerwienie i br膮zy, ale r贸wnie偶 bordo, purpura a nawet g艂臋bokie fiolety. Ma艂o kto jednak zastanawia si臋 nad tym, jak to si臋 dzieje, 偶e li艣cie zmieniaj膮 barwy.
Proces zmiany barwy zwi膮zany jest z przekszta艂ceniem chloroplast贸w, czyli plastyd贸w, kt贸re obecne s膮 w kom贸rkach zielonych li艣ci, w chromoplasty, charakterystyczne dla kolorowych li艣ci
鈥� wyja艣nia dr hab. Katarzyna Pop艂o艅ska, emerytowany profesor U艁 z Katedry Cytofizjologii Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska.
Klony rosn膮ce na tle 艣ciany muru w r贸偶nych barwach
Chloroplasty zawieraj膮 bardzo du偶膮 ilo艣膰 chlorofilu, czyli zielonego barwnika, kt贸ry odpowiedzialny jest za zielony kolor li艣ci. Znajduj膮 si臋 w nich tak偶e inne barwniki 鈥� karotenoidy takie jak karoteny (pomara艅czowe) czy ksantofile (偶贸艂tawe). Od wiosny do wczesnej jesieni chlorofilu w li艣ciach jest tak du偶o, 偶e maskuje on inne barwniki. Podczas przebarwiania si臋 zielonych li艣ci odbywa si臋 dodatkowa synteza karotenoid贸w i ksantofili, natomiast chlorofil wraz ze strukturami, w kt贸rych si臋 znajduje, ulegaj膮 degradacji.
Zatem, czerwienie, 偶贸艂cie i pomara艅cze znajduj膮 si臋 w li艣ciach przez ca艂y czas, s膮 jednak niewidoczne ze wzgl臋du na dominacj臋 chlorofilu. 鈥� Jesieni膮 nast臋puje przekszta艂cenie wewn臋trznej struktury chloroplastu. Dzieje si臋 tak ze wzgl臋du na zmian臋 nat臋偶enia 艣wiat艂a, temperatury i wilgotno艣ci, ale nie bez znaczenia jest r贸wnie偶 cykl roczny 偶ycia ro艣lin
鈥� dodaje dr hab. Agnieszka Wojtczak z Katedry Cytofizjologii Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska.
Owoce i warzywa 鈥� skarbnica przeciwutleniaczy
Barwy jesieni to jednak nie tylko kolorowe li艣cie
R贸wnie偶 owoce i warzywa zachwycaj膮 barwami. Czy zachodzi w nich taki sam proces zmiany barw jak w li艣ciach? 鈥� Nie zawsze. W owocach i warzywach barwniki znajduj膮 si臋 opr贸cz chromoplast贸w, w zupe艂nie innym miejscu 鈥� wyja艣nia dr hab. Katarzyna Pop艂o艅ska. 鈥� Jest nim wakuola, kt贸ra w dojrza艂ej kom贸rce znajduje si臋 w centrum i zajmuje prawie ca艂膮 jej przestrze艅. To tutaj znajduj膮 si臋 antocyjany, czyli barwniki, kt贸re s膮 odpowiedzialne za 偶贸艂ty, fioletowy, niebieskawy i r贸偶owy kolor owoc贸w, warzyw, p艂atk贸w kwiat贸w a nawet nasion. Antocyjany wyst臋puj膮 przede wszystkim w ciemnych owocach: winoro艣li, aronii, czarnym bzie, bor贸wkach i jagodach, ale tak偶e w malinach i granatach. Znajduj膮 si臋 tak偶e w warzywach: bak艂a偶anach, s艂odkich fioletowych ziemniakach, fioletowej marchwi, czarnej fasoli, czerwonej kapu艣cie i fioletowej kukurydzy.
Dlaczego to takie wa偶ne?
Antocyjany s膮 silnymi przeciwutleniaczami, kt贸re wymiataj膮 z kom贸rek wolne rodniki. Mo偶na powiedzie膰, 偶e dzi臋ki tym zwi膮zkom wolniej si臋 starzejemy. Antocyjany maj膮 istotny wp艂yw na nasze zdrowie. S膮 one wa偶ne w naszej codziennej diecie, poniewa偶 chroni膮 m.in. przed cukrzyc膮, chorobami serca i nowotworami
鈥� wyja艣nia dr hab. Agnieszka Wojtczak.
Antocyjany poch艂aniaj膮 艣wiat艂o o tej samej d艂ugo艣ci fali co chlorofil b, kt贸ry pomaga w ochronie tkanek ro艣linnych. Ze wzgl臋du na ich silne w艂a艣ciwo艣ci przeciwutleniaj膮ce, pigmenty antocyjanowe pomagaj膮 r贸wnie偶 chroni膰 ro艣liny przed uszkodzeniami spowodowanymi promieniowaniem UV. Badania in vitro wykaza艂y, 偶e mog膮 one tak偶e hamowa膰 namna偶anie wirus贸w, takich jak wirus paragrypy, opryszczki pospolitej, adenowirus i rotawirus.
Temperatura, 艣wiat艂o i pH 艣rodowiska
Ze wzgl臋du na dobroczynny wp艂yw na zdrowie, powinni艣my w艂膮cza膰 produkty bogate w antocyjany do naszej diety. Warto jednak wiedzie膰, jakie czynniki maj膮 wp艂yw na to, 偶e jest ich wi臋cej lub mniej w owocach i warzywach.
Temperatura odgrywa istotn膮 rol臋 w syntezie antocyjan贸w
Najwi臋cej tych barwnik贸w jest w kom贸rkach ro艣lin, kiedy jest zimno, czyli w艂a艣nie jesieni膮. Ciep艂o powoduje niski poziom antocyjan贸w, natomiast ch艂贸d - szybk膮 ich akumulacj臋 w sk贸rce owoc贸w. A dla nas istotne jest, 偶eby poziom tych zwi膮zk贸w by艂 jak najwy偶szy. Zmiany klimatyczne r贸wnie偶 wp艂ywaj膮 na poziom antocyjan贸w w owocach i warzywach 鈥� wyja艣nia dr hab. Katarzyna Pop艂o艅ska.
Nie bez znaczenia jest te偶 pH 艣rodowiska
W 艣rodowisku kwa艣nym barwy antocyjan贸w wyst臋puj膮cych w wakuolach wchodz膮 bardziej w czerwienie, fiolety i r贸偶e, natomiast w 艣rodowisku zasadowym b臋d膮 one bardziej niebieskie 鈥� dodaje biolo偶ka.
Wp艂yw 艣wiat艂a
Na ilo艣膰 antocyjan贸w b臋dzie wp艂ywa膰 te偶 艣wiat艂o, im bardziej owoce i warzywa b臋d膮 wystawione na jego dzia艂anie, tym lepiej.
Naukowcy pomog膮
Antocyjany staj膮 si臋 coraz bardziej popularne ze wzgl臋du na ich korzy艣ci zdrowotne i atrakcyjne kolory. Klienci coraz cz臋艣ciej s膮 sk艂onni p艂aci膰 wi臋cej za zdrowsze produkty naturalne, o wysokich warto艣ciach od偶ywczych. Nic wi臋c dziwnego, 偶e tak偶e naukowcy pr贸buj膮 r贸偶nych metod by zatrzyma膰 antocyjany w owocach i warzywach, a nawet korzysta膰 z innych organizm贸w do 鈥瀙rodukcji鈥� tych zwi膮zk贸w. 鈥� W biotechnologii wykorzystuje si臋 do tego takie organizmy jak drobnoustroje czy dro偶d偶e piekarskie 鈥� wyja艣nia dr hab. Katarzyna Pop艂o艅ska.
Dla konsumenta najwa偶niejsze b臋dzie, by jesieni膮, gdy zaczyna si臋 sezon infekcji, si臋ga膰 po produkty bogate w antocyjany, najlepiej te zerwane prosto z krzaka.
Czerwone li艣cie winobluszczu
惭补迟别谤颈补艂测:
Tekst: Justyna Kowalewska (3PR)
Zdj臋cia: Justyna Kowalewska, Karolina Wilczy艅ska
Opis: Zdj臋cia przedstawiaj膮 jesienne drzewa i krzewy