艢liskie chodniki zamiast sta艂ego 艣niegu
Najintensywniejsze ocieplenie obserwujemy wiosn膮 i zim膮, a najwolniej post臋puje ono jesieni膮. W 艁odzi i wojew贸dztwie 艂贸dzkim ocieplenie przenios艂o nas ze strefy, w kt贸rej zim膮 dominowa艂y dni z temperatur膮 ujemn膮, do takiej, w kt贸rej w ci膮gu dnia zazwyczaj temperatura jest dodatnia, a tylko noc膮 spada poni偶ej zera. To niestety oznacza, 偶e pokrywa 艣nie偶na jest ju偶 rzadko艣ci膮. Pojawia si臋 po du偶ym opadzie 艣niegu i po kilku dniach znika. Takie sytuacje powtarzaj膮 si臋 wielokrotnie podczas sezonu. Je艣li w ci膮gu dnia temperatura jest dodatnia, a w nocy spada poni偶ej zera, chodniki rano s膮 pokryte delikatnym lodem, niebezpiecznie 艣liskie.
Rolnicy patrz膮 na zjawiska zwi膮zane z ociepleniem klimatu nieco inaczej ni偶 mieszka艅cy miast. Pokrywa 艣nie偶na chroni grunt przed nadmiernym wych艂odzeniem i utrat膮 wilgoci glebowej. Pozbawiona warstwy 艣niegu gleba jest wystawiona na dzia艂anie mrozu. Kilkudniowy okres ujemnych temperatur mo偶e prowadzi膰 do spadku plon贸w zb贸偶 ozimych. Brak pokrywy 艣nie偶nej to r贸wnie偶 brak istotnego dop艂ywu wody do gleby w okresie wiosennych roztop贸w. Dawniej by艂 to znacz膮cy zastrzyk wilgoci przed sezonem wegetacyjnym. Obecnie deficyt wody w glebie cz臋sto zaczyna si臋 ju偶 na pocz膮tku wiosny. Cieplejsza zima stwarza te偶 korzystniejsze warunki do przetrwania szkodnikom.
Fale letnich upa艂贸w i tropikalne noce
Ocieplenie widoczne jest oczywi艣cie tak偶e latem. 艢rednia temperatura miesi臋cy letnich wzros艂a o ponad 1,5 stopnia C. Wielu z nas cieszy si臋 z ciep艂a, dop贸ki nie jest ono nadmierne. Niestety, fale upa艂贸w, czyli okresy z temperatur膮 maksymaln膮 w ci膮gu doby przekraczaj膮c膮 30 stopni C, s膮 coraz cz臋stsze, d艂u偶sze i bardziej intensywne. W 艣rodkowej Polsce liczba dni upalnych w ci膮gu ostatnich 50 lat wzros艂a prawie trzykrotnie.
Obecnie upa艂y s膮 uwa偶ane za najniebezpieczniejsze dla 偶ycia cz艂owieka zagro偶enie meteorologiczne w krajach rozwini臋tych. Szczeg贸lnie w miastach, gdzie wysokim temperaturom w ci膮gu dnia towarzyszy niewiele ni偶sza temperatura noc膮. Noce, podczas kt贸rych temperatura nie spada poni偶ej 20 stopni C, nazywane s膮 nocami tropikalnymi. W po艂owie XX wieku zdarza艂y si臋 w Polsce bardzo rzadko, raz na kilkana艣cie lat. Obecnie w miastach wyst臋puj膮 bardzo cz臋sto podczas fal upa艂u, uniemo偶liwiaj膮c nocn膮 regeneracj臋 organizmu. Wy偶sza temperatura latem to te偶 du偶o wi臋ksze parowanie i cz臋sto towarzysz膮ca temu susza, deficyt wody lub niska jej jako艣膰.
Fa艂szywa wiosna zmienia rolnictwo
Ocieplenie spowodowa艂o znacz膮ce skr贸cenie zimy (czyli okresu ze 艣redni膮 temperatur膮 poni偶ej 0 stopni C) i wyd艂u偶enie lata (czyli okresu ze 艣redni膮 temperatur膮 powy偶ej 15 stopni). D艂ugo艣膰 pozosta艂ych p贸r roku nie zmieni艂a si臋 istotnie, ale przedwio艣nie i wiosna zaczynaj膮 si臋 (i ko艅cz膮) wcze艣niej, natomiast jesie艅 i przedzimie p贸藕niej. A to oznacza wyd艂u偶enie sezonu wegetacyjnego, bardzo wa偶nego okresu dla rolnik贸w i sadownik贸w.
Od po艂owy XX wieku sezon wegetacyjny wyd艂u偶y艂 si臋 w okolicach 艁odzi o blisko miesi膮c. D艂u偶szy sezon wegetacyjny sprzyja dojrzewaniu ro艣lin, dla kt贸rych poprzednio okres wegetacyjny by艂 zbyt kr贸tki. Przyk艂adem mo偶e by膰 kukurydza, kt贸ra jeszcze trzydzie艣ci lat temu by艂a uprawiana wy艂膮cznie na pasz臋, poniewa偶 kolby nie mia艂y szans na dojrzenie. Obecnie jest popularnym w Polsce zbo偶em. O ile rolnicy mog膮 zaradzi膰 temu problemowi wstrzymuj膮c si臋 nieco z siewem, to wieloletnie krzewy i drzewa owocowe s膮 bardzo zagro偶one w latach, gdy ostatnie przymrozki pojawiaj膮 si臋 w okresie zawi膮zywania owoc贸w.
Coraz cz臋艣ciej wyst臋puje tzw. fa艂szywa wiosna, gdy po trwaj膮cym kilka tygodni ociepleniu i rozpocz臋ciu wegetacji, nast臋puje powr贸t zimy. Fala przymrozk贸w w okresie kwitnienia lub tworzenia zal膮偶k贸w owoc贸w przynosi olbrzymie straty w sadownictwie, ale te偶 w naturalnych ekosystemach.
Reasumuj膮c: mieszka艅com 艁odzi i wojew贸dztwa 艂贸dzkiego najbardziej zagra偶aj膮 letnie upa艂y. Brak pokrywy 艣nie偶nej zim膮 to problem rolnik贸w i sadownik贸w, ze wzgl臋du na to, 偶e pozbawiona warstwy izolacyjnej gleba jest eksponowana na mrozy. Mo偶e to prowadzi膰 do spadku plon贸w zb贸偶 ozimych i przemarzania korzeni ro艣lin wielorocznych oraz drzew owocowych, a tak偶e do deficytu wody - gro藕nego dla wszystkich.
Dzia艂ania adaptacyjne powinny skupia膰 si臋 na zapobieganiu takim sytuacjom. Nie mo偶na zapomina膰 o dzia艂aniach prowadz膮cych do zmniejszania emisji gaz贸w szklarniowych do atmosfery. Kryzys klimatyczny to przede wszystkim zagro偶enie dla ludzi. Przez post臋powanie globalnego ocieplenia nasze 偶ycie jest trudniejsze, w przysz艂o艣ci mo偶e by膰 jeszcze ci臋偶ej. Na ten moment dzia艂ania przeciwko zmianom klimatu to kilka pozorowanych krok贸w, ale generalnie to jest ich w艂a艣ciwie niewiele, a ilo艣膰 dwutlenku w臋gla w atmosferze wci膮偶 wzrasta.
Tekst: prof. Joanna Wibig, Zak艂ad Meteorologii i Klimatologii,
Redakcja: Iwona Ptaszek-Zieli艅ska, Centrum Komunikacji i PR