Literatura queer jest starsza, ni偶 mo偶e si臋 wydawa膰
Dr Jaros艂aw Milewski, kt贸ry zajmuje si臋 przede wszystkim literatur膮 ameryka艅sk膮, podkre艣la, 偶e queerowe w膮tki nie s膮 wynalazkiem wsp贸艂czesno艣ci
Wydaje mi si臋, 偶e to jest tak stare jak literatura
鈥� m贸wi badacz.
B臋dziemy musieli cofn膮膰 si臋 przynajmniej do staro偶ytnej Grecji.
Jak zaznacza, tego rodzaju tropy mo偶na odnale藕膰 ju偶 w tekstach dawnych, np. w dzie艂ach greckich 鈥� Safona, ale te偶 p贸藕niejszych 鈥� Shakespeare. Mi臋dzy innymi dlatego badania nad literatur膮 queer nie ograniczaj膮 si臋 dzi艣 do nowych ksi膮偶ek i wsp贸艂czesnych autor贸w.
Oscar Wilde jako wa偶ny punkt odniesienia
W pracy dydaktycznej dr Milewski bardzo cz臋sto zaczyna od Oscara Wilde鈥檃. Nieprzypadkowo. Jego zdaniem to w艂a艣nie pod koniec XIX wieku pojawia si臋 j臋zyk i aparat poj臋ciowy, kt贸ry w wi臋kszym stopniu przypomina dzisiejsze my艣lenie o seksualno艣ci.
Czasy Oscara Wilde鈥檃 to taki punkt, w kt贸rym mniej wi臋cej ju偶 operujemy kategoriami, kt贸re po dzi艣 dzie艅 s膮 w mocy
鈥� podkre艣la.
Badacz zwraca uwag臋, 偶e Wilde jest postaci膮 wa偶n膮 nie tylko ze wzgl臋du na swoj膮 tw贸rczo艣膰, ale te偶 biografi臋 i historyczny kontekst. W jego utworach queerowe napi臋cia s膮 wyra藕nie obecne, a jego publiczny proces sta艂 si臋 jednym z wa偶nych moment贸w w historii m贸wienia o homoseksualno艣ci.
Jak przy ma艂o kt贸rym dziewi臋tnastowiecznym pisarzu mo偶emy ju偶 ewidentnie widzie膰 w nim pisarza gejowskiego
鈥� m贸wi dr Milewski.
Nie tylko nowe teksty. Tak偶e nowe odczytania klasyki
Jak dzi艣 bada si臋 literatur臋 queer? Zdaniem dr. Milewskiego nie ma tu prostego podzia艂u na klasyk臋 i wsp贸艂czesno艣膰. Oba kierunki pozostaj膮 r贸wnie wa偶ne.
Pole jest na tyle obszerne, 偶e znajduje si臋 miejsce na oba elementy
鈥� zaznacza.
Z jednej strony badacze zajmuj膮 si臋 now膮 literatur膮, kt贸ra testuje granice reprezentacji i pokazuje nowe sposoby opowiadania o to偶samo艣ci. Z drugiej 鈥� wracaj膮 do tekst贸w dawnych i pr贸buj膮 odczytywa膰 je na nowo, wydobywaj膮c z nich sensy, kt贸re wcze艣niej pozostawa艂y ukryte lub niedostatecznie dostrzegane.
Pr贸bujemy wydoby膰 te queerowe elementy z dzie艂, w kt贸rych to by艂o gdzie艣 tam przygaszone czy w jaki艣 spos贸b kodowane
鈥� m贸wi badacz.
Nie chodzi wy艂膮cznie o szukanie w dawnych tekstach wsp贸艂czesnych etykiet, ale o dostrze偶enie tego, co wcze艣niej wymyka艂o si臋 dominuj膮cym interpretacjom.
Czytanie jako odzyskiwanie historii
Dr Milewski podkre艣la, 偶e literatura queer pe艂ni funkcj臋 znacznie szersz膮 ni偶 tylko artystyczn膮. Jest r贸wnie偶 jednym z nielicznych miejsc, w kt贸rych zachowa艂y si臋 艣lady do艣wiadcze艅 przez lata wypieranych albo niszczonych.
To jest jedno z tych archiw贸w, kt贸re mamy
鈥� m贸wi.
Archiwum queerowe zasadniczo by艂o stale niszczone.
Dlatego odczytywanie literatury queer to tak偶e pr贸ba odzyskiwania historii 鈥� niepe艂nej, fragmentarycznej, czasem zaszyfrowanej, ale wci膮偶 obecnej w tekstach.
One pozwalaj膮 w jaki艣 spos贸b dotkn膮膰 tej historii, jako艣 j膮 zrekonstruowa膰
鈥� podkre艣la badacz.
Literatura jest czym艣 wi臋cej ni偶 przedmiotem analizy. Pozwala zobaczy膰, 偶e wsp贸艂czesna queerowo艣膰 nie pojawi艂a si臋 nagle, lecz wyrasta z d艂u偶szej, cz臋sto s艂abo widocznej tradycji.
Literatura pokazuje, jak szybko zmienia si臋 艣wiat
Zdaniem dr. Milewskiego literatura dobrze rejestruje tak偶e tempo przemian spo艂ecznych i kulturowych. W tekstach z kolejnych dekad XX wieku mo偶na prze艣ledzi膰, jak zmienia艂y si臋 sposoby rozumienia seksualno艣ci, to偶samo艣ci i spo艂ecznych r贸l.
Literatura bardzo dobrze jest w stanie pokaza膰 ca艂e te zmiany, kt贸re zachodzi艂y bardzo dynamicznie
鈥� m贸wi.
To w艂a艣nie dlatego dawne teksty wci膮偶 wracaj膮 w badaniach i na zaj臋ciach akademickich. Pozwalaj膮 nie tylko lepiej zrozumie膰 przesz艂o艣膰, ale te偶 zobaczy膰, 偶e wiele wsp贸艂czesnych debat ma znacznie d艂u偶sz膮 histori臋, ni偶 mog艂oby si臋 wydawa膰.
Nie osobny margines, lecz cz臋艣膰 wi臋kszej opowie艣ci
Z perspektywy badacza literatura queer nie jest wi臋c osobnym, zamkni臋tym obszarem literatury, kt贸ry mo偶na dopisa膰 na marginesie g艂贸wnego nurtu. Przeciwnie 鈥� to spos贸b patrzenia na teksty, kt贸ry pozwala dostrzec to, co przez lata by艂o obecne, cho膰 nie zawsze nazwane wprost i w艂a艣nie dlatego opowie艣膰 o literaturze queer tak cz臋sto zaczyna si臋 od klasyk贸w. Nie po to, by szuka膰 sensacji w dawnych dzie艂ach, ale po to, by lepiej zrozumie膰, jak literatura przechowuje do艣wiadczenie, pami臋膰 i histori臋 tych, kt贸rych g艂os przez d艂ugi czas pozostawa艂 s艂abiej s艂yszalny.
Materia艂: dr Jaros艂aw Milewski
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Centrum Komunikacji Marki